කලාකරුවාගේ වැරදිවලින් කලාව කිලිටි වේද?

මානව ශිෂ්ටාචාරය තුළ කලාවට සැමවිටම හිමිවන්නේ සුවිශේෂී ස්ථානයකි. ගීත, කවි, සිනමාපට, සිතුවම් සහ සාහිත්‍යයට සමාජය සැනසීමට, දිරිමත් කිරීමට මෙන්ම පරිවර්තනය කිරීමට ද විශාල බලයක් ඇත. එසේ වුවද, ඉතිහාසය අප ඉදිරියට නිරන්තරයෙන්ම දුෂ්කර ප්‍රශ්නයක් රැගෙන එයි. එනම්, කාගේත් ආදරය දිනූ නිර්මාණයක නිර්මාණකරුවා ඉතා දුෂිත හැසිරීමක් සම්බන්ධයෙන් චෝදනාවට ලක්වුවහොත් හෝ වරදකරු වුවහොත් සිදුවන්නේ කුමක්ද? කලාකරුවා හෙළා දකින අතරතුර, ඔහුගේ කලා නිර්මාණ අගය කිරීමට සමාජයට දිගටම හැකියාව තිබේද? නැතහොත් නිර්මාණකරුවාගේ සදාචාරාත්මක බිඳවැටීම නිසා එම නිර්මාණයට ද සදාකාලික කැලලක් ඇති වේද?

බොහෝ ශ්‍රී ලාංකිකයන්ගේ හදවත් ස්පර්ශ කළ ගී පද රචකයෙකු වන පූජ්‍ය පල්ලේගම හේමරතන හිමියන්ට එල්ල වී ඇති බරපතළ චෝදනා සමඟ මෙම ප්‍රශ්නය ශ්‍රී ලංකාව තුළ නැවතත් දැඩි ලෙස මතු වී තිබේ. කරුණාරත්න දිවුල්ගනේ මහතා ගැයූ එම ගීත, පරම්පරා ගණනාවක සිත් ගත් ආධ්‍යාත්මික, හැඟීම්බර සහ දාර්ශනික ගැඹුරකින් යුක්ත විය. "අතීතය සිහිිනයක් පමණයි . . . සැබෑ සුවඳක් නෑ..." වැනි ගී පද මඟින් ශ්‍රාවකයන්ට මතක් කර දුන්නේ බුදුදහමේ කියවෙන අනිත්‍යතාව සහ මිනිස් ජීවිතයේ තාවකාලික ස්වභාවයයි.

කෙසේ වෙතත්, අපයෝජන සම්බන්ධ චෝදනා නිසා කලාවේ ඇති සදාචාරාත්මක පණිවිඩය සහ කලාකරුවාගේ යැයි කියනු ලබන හැසිරීම අතර වේදනාකාරී පරස්පරතාවක් නිර්මාණය වේ. බොහෝ රසිකයන්ට මෙය හුදෙක් නීතිමය ප්‍රශ්නයක් පමණක් නොවන අතර, එය හෘද සාක්ෂියේ අර්බුදයකි. කලාත්මක විශිෂ්ටත්වය, පුද්ගලික සදාචාරයෙන් වෙන් කළ හැකිද නැතහොත් වෙන් කළ යුතුද යන්න පිළිබඳව නැවත සිතා බැලීමට දැන් මහජනතාවට සිදු වී ඇත.

කලාව සහ කලාකරුවා වෙන් කිරීම

නූතන සාහිත්‍ය හා කලා විචාරය තුළ වඩාත්ම වාද විවාදවලට ලක්වන එක් සංකල්පයක් වන්නේ "කතුවරයාගේ මරණය" (Death of the Author) ලෙස හැඳින්වෙන අදහසයි. ප්‍රංශ ජාතික දාර්ශනික රෝලන්ඩ් බාත්ස් (Roland Barthes) විසින් ප්‍රචලිත කරන ලද මෙම සිද්ධාන්තයෙන් කියවෙන්නේ, නිර්මාණයක් බිහි වූ පසු එය එහි නිර්මාණකරුවාගෙන් ස්වායත්ත (ස්වාධීන) වන බවයි. මෙම දෘෂ්ටිකෝණයට අනුව, කලා නිර්මාණයක් අයිති වන්නේ නිර්මාණකරුවාට නොව එය රසවිඳින ප්‍රේක්ෂකයාට හෝ ශ්‍රාවකයාට ය.

මෙම මතයට අනුව, නිර්මාණකරුවා පසුව සදාචාරාත්මකව දෝෂ සහිත අයෙකු බව ඔප්පු වුවද, ගීතයක, සිනමාපටයක හෝ කෘතියක ඇති සුන්දරත්වය සහ සත්‍යය එලෙසම පවතී. මිනිසුන් යනු අසම්පූර්ණ සත්ත්ව කොට්ඨාසයක් බැවින් කලාව විනිශ්චය කළ යුත්තේ එහි ඇති ගුණාත්මකභාවය මත පමණක් බව බොහෝ දෙනා තර්ක කරති. නිර්මාණකරුවාගේ වැරදි නිසා සෑම කලා නිර්මාණයක්ම ප්‍රතික්ෂේප කළහොත්, ලෝක සංස්කෘතියෙන් විශාල කොටසක් අහිමි වී යනු ඇත.

නමුත් සැබෑ ජීවිතය සිද්ධාන්තවලට වඩා හැඟීම්බරව සහ සදාචාරාත්මකව සංකීර්ණ වේ. ප්‍රේක්ෂකයන් සහ ශ්‍රාවකයන් ස්වාභාවිකවම නිර්මාණයක් සහ එය බිහි කළ පුද්ගලයා එකට සම්බන්ධ කර සිතීමට පෙළඹේ. විශේෂයෙන්ම, අදාළ කලාකරුවා සමාජය ඉදිරියේ සදාචාරය, ආධ්‍යාත්මිකත්වය හෝ යහගුණය නියෝජනය කළ අයෙකු වන විට මෙය වඩාත් දුෂ්කර වේ. වැරදි ක්‍රියාවලට චෝදනා ලැබ සිටින ආගමික නායකයෙකු කරුණාව, පවිත්‍රත්වය හෝ සදාචාරය ගැන නිර්මාණ බිහි කර ඇති විට, එම පරස්පරතාව නොසලකා හැරීම බොහෝ දෙනෙකුට අපහසුය.

ශ්‍රී ලංකාව තුළ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සාම්ප්‍රදායිකව සලකනු ලබන්නේ සදාචාරාත්මක මඟපෙන්වන්නන් ලෙසය. එම නිසා, සාමාන්‍ය ජනප්‍රිය තරුවකට එල්ල වන චෝදනාවලට වඩා, පූජ්‍ය පක්ෂයේ සාමාජිකයෙකුට එල්ල වන චෝදනා සමාජයට දැඩි ලෙස බලපායි. එබැවින් මෙම ප්‍රශ්නය හුදෙක් විනෝදාස්වාදයෙන් ඔබ්බට ගොස් ආගමික විශ්වාසය, සංස්කෘතික අනන්‍යතාව සහ පොදු සදාචාරය පිළිබඳ ක්ෂේත්‍රයට ඇතුළු වේ.

"ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ සංස්කෘතියේ" (Cancel Culture) නැගීම

වැරදි හැසිරීම් සම්බන්ධයෙන් චෝදනා එල්ල වන කලාකරුවන්ට ප්‍රතිචාර දක්වන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව ලොව පුරා සමාජය වඩ වඩාත් අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටී. මෙම තත්ත්වය බොහෝ විට "ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ සංස්කෘතිය" (Cancel Culture) ලෙස හඳුන්වන සංකල්පය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එහිදී, සදාචාර විරෝධී හැසිරීම් පිළිබඳ චෝදනා හෝ හෙළිදරව් කිරීම්වලින් පසුව, ප්‍රසිද්ධ පුද්ගලයන්ට සමාජීය, වෘත්තීය සහ ආර්ථිකමය වශයෙන් දැඩි ප්‍රතිවිපාකවලට මුහුණ දීමට සිදු වේ.

මීට වඩාත්ම මතභේදාත්මක උදාහරණයක් වන්නේ මයිකල් ජැක්සන් ය. ඉතිහාසයේ විශිෂ්ටතම කලාකරුවෙකු ලෙස සැලකුණද, ඔහුට එල්ල වූ ළමා අපයෝජන චෝදනා නිසා ඔහුගේ කීර්ති නාමයට දැඩි හානි සිදු විය. ‘Leaving Neverland’ නමැති වාර්තා චිත්‍රපටයෙන් පසුව, ගුවන්විදුලි මධ්‍යස්ථාන සහ මාධ්‍ය ආයතන කිහිපයක්ම ඔහුගේ සංගීතය ප්‍රචාරය කිරීම සීමා කිරීමට හෝ තාවකාලිකව නැවැත්වීමට පියවර ගත්තේය. එසේ වුවද, මිලියන සංඛ්‍යාත රසිකයෝ එම චෝදනා මතභේදාත්මක බවත්, ඔහුගේ කලාත්මක දායකත්වය අසමසම බවත් පවසමින් ඔහු වෙනුවෙන් දිගටම පෙනී සිටියහ.

එලෙසම, බාලවයස්කාරියක අපයෝජනය කිරීමේ දිගුකාලීන නීතිමය ගැටලුවක් පැවතියද, රෝමන් පොලාන්ස්කි සිනමා ඉතිහාසයේ වඩාත්ම ඇගයීමට ලක් වූ සිනමාකරුවෙකු ලෙස රැඳී සිටියි. ඔහුට ගෞරවනීය සම්මාන හිමි වුවද, බොහෝ නළු නිළියන් සහ ක්‍රියාකාරීන් ඔහුව දිගින් දිගටම ඇගයීමට ලක් කළ ආයතන විවේචනය කළහ. ඔහුගේ සිදුවීම මඟින් කලාත්මක ජයග්‍රහණ සහ වගවීම අතර ඇති දැඩි නොසන්සුන්තාව පෙන්නුම් කළේය.

පුළුල් ලෙස සාකච්ඡාවට බඳුන් වූ තවත් පුද්ගලයෙකු වන්නේ වුඩි ඇලන් ය. ඔහුගේ පෞද්ගලික ජීවිතය හා සම්බන්ධ චෝදනා දැඩි විවේචනයට ලක් වූ අතර, සමහර නළු නිළියන් මීට පෙර ඔහුගේ නිර්මාණ අගය කර තිබුණද, පසුව ඔහුගේ සිනමාපටවලින් ඈත් වීමට කටයුතු කළහ. ඔහු වටා ඇති විවාදයෙන් පැහැදිලි වන්නේ නූතන ප්‍රේක්ෂකයන් කලාත්මක වටිනාකම මෙන්ම සදාචාරය ද වඩ වඩාත් සලකා බලන බවයි.

කෙවින් ස්පේසි, ආර්. කෙලී සහ හාවි වේන්ස්ටයින් වැනි පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන් ද විනෝදාස්වාද ක්ෂේත්‍රය තුළ මෙවැනිම මතභේදාත්මක සිදුවීම් රැසක් දැකගත හැකි විය. මෙම අවස්ථාවලදී, චෝදනා නිසා කීර්ති නාමය නැති වූවා පමණක් නොව, අපරාධ පරීක්ෂණ, වෘත්තීයමය වශයෙන් හුදෙකලා වීම් සහ සමාජීය වශයෙන් ප්‍රතික්ෂේප වීම් ද සිදු විය.

මෙම ගෝලීය ප්‍රවණතාවෙන් පෙනී යන්නේ, යම් පුද්ගලයෙකු දක්ෂ හෝ බලපෑම් සහගත වූ පමණින්ම ඔහුගේ වැරදිවලට සමාව දීමට නූතන සමාජය කැමැත්තක් නොදක්වන බවයි. ප්‍රසිද්ධිය යනු වගවීමෙන් මිදීමට ඇති බලපත්‍රයක් ලෙස දැන් පිළිගැනෙන්නේ නැත.

නීතියේ සහ යුක්තියේ භූමිකාව

මෙවැනි සෑම මතභේදාත්මක සිදුවීමකම මධ්‍යයේ අත්‍යවශ්‍ය මූලධර්මයක් පවතී. එනම්, එල්ල වන චෝදනා නිසි නීතිමය ක්‍රියාවලියක් හරහා විමර්ශනය කළ යුතු බවයි. මහජන කෝපය මත පමණක් කෙනෙකුගේ වරදකාරී බව තීරණය කළ නොහැකිය. තරාතිරම නොබලා සෑම පුද්ගලයෙකුටම සාධාරණ පරීක්ෂණයකට ඇති අයිතිය සහ අධිකරණයකදී වරදකරු වන තෙක් ඔහු නිවැරදිකරුවෙකු ලෙස සැලකීමේ අයිතිය හිමි විය යුතුය.

කෙසේ වෙතත්, නීතිමය නිවැරදිකාරිත්වය සහ මහජන විශ්වාසය සැමවිටම එක සමාන නොවේ. තවමත් විසඳී නොමැති චෝදනාවලට පවා සමාජය විසින් යම් නිර්මාණකරුවෙකු සහ ඔහුගේ නිර්මාණ දෙස බලන ආකාරය වෙනස් කළ හැකිය. විශේෂයෙන්ම, ආගමික නායකයන්, අධ්‍යාපනඥයන් හෝ සංස්කෘතික නායකයන් වැනි, තම බලය සහ පිළිගැනීම සදාචාරාත්මක විශ්වාසය මත රඳා පවතින පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන් මෙය වඩාත් සත්‍ය වේ.

කලාවට නීතියට ඉහළින් පැවතිය නොහැක. මිලියන ගණනකගේ ආදරය දිනා ගැනීම යුක්තියෙන් මිදීමට හේතුවක් නොවේ. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජයක නීතියේ ආධිපත්‍යය කලාකරුවන්ට, දේශපාලනඥයන්ට, පූජ්‍ය පක්ෂයට සහ සාමාන්‍ය පුරවැසියන්ට එක හා සමානව බලපැවැත්විය යුතුය. චෝදනා ඔප්පු වුවහොත්, එම පුද්ගලයාගේ ප්‍රසිද්ධිය හෝ සංස්කෘතියට කළ දායකත්වය නොතකා නීතියට අනුව දඬුවම් පැමිණවිය යුතුය.

ශ්‍රී ලංකාව තුළ ද වගවීම, අපයෝජනය සහ ආයතනික රැකවරණය පිළිබඳ මහජන සාකච්ඡා වඩ වඩාත් මතු වෙමින් පවතී. සමාජ මාධ්‍ය විසින් මෙම සංවාද තවත් තීව්‍ර කර ඇති අතර, එමඟින් වින්දිතයන්ට සහ ක්‍රියාකාරීන්ට පසුගිය දශකවලට වඩා විවෘතව කතා කිරීමට අවස්ථාව ලැබී ඇත. එමෙන්ම, මෙම වටපිටාව නිසා වැරදි තොරතුරු ප්‍රචාරය වීම, හැඟීම්බරව බෙදී යාම සහ පරීක්ෂණ අවසන් වීමට පෙර කලබලයෙන් තීරණවලට එළඹීමේ අවදානමක් ද නිර්මාණය වේ.

එබැවින් සමාජය ඉතා ප්‍රවේශම් සහගත සමබරතාවක් පවත්වා ගත යුතුය. එනම්, සාධාරණත්වය අත්නොහරිමින් යුක්තිය වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමයි.

ප්‍රේක්ෂකයන්ගේ සදාචාරාත්මක වගකීම

එලෙසම වැදගත් තවත් ප්‍රශ්නයක් වන්නේ ප්‍රේක්ෂකයන්ගේ වගකීමයි. නිර්මාණකරුවාගේ ක්‍රියාවන් ප්‍රතික්ෂේප කරන අතරතුරම, ඔහුගේ ගීතයකට සවන්දීමට හෝ සිනමාපටයක් නැරඹීමට මිනිසුන්ට දිගටම හැකිද?

ඇතැමුන් තර්ක කරන්නේ කලාව රසවිඳීමෙන් වක්‍රව නිර්මාණකරුවාට සහයෝගය ලැබෙන බවත්, එමඟින් වින්දිතයන්ගේ වේදනාව අවතක්සේරු වන බවත්ය. තවත් පිරිසක් විශ්වාස කරන්නේ කලාව සමාජයට මුදාහළ පසු එය පොදු සංස්කෘතියේ කොටසක් බවට පත්වන බැවින්, පුද්ගලික වැරදි නිසා එය ඉතිහාසයෙන් මකා දැමිය නොහැකි බවයි.

විශේෂයෙන්ම වින්දිතයන් සම්බන්ධ වන විට මෙම ගැටලුව වඩාත් සංවේදී වේ. යම් නිර්මාණකරුවෙකුගේ නිර්මාණවලට ඇති ආදරය නිසාම ඔහුව ප්‍රසිද්ධියේ ආරක්ෂා කිරීමට යාමෙන්, තමන්ට හානියක් වූ බව පවසන වින්දිතයන්ගේ හඬ නිතැතින්ම යටපත් වීමට හෝ ප්‍රතික්ෂේප වීමට ඉඩ ඇත. මෑත කාලයේදී, වින්දිතයන් කේන්ද්‍ර කරගත් දෘෂ්ටිකෝණයන් ලොව පුරා දැඩි බලපෑමක් එල්ල කර තිබේ. ජනප්‍රිය තරු කෙරෙහි දක්වන හැඟීම්බර බැඳීමට වඩා චෝදනා ලැබූ වින්දිතයන් කෙරෙහි දක්වන අනුකම්පාවට සමාජය ප්‍රමුඛතාව දිය යුතු බව දැන් බොහෝ දෙනා තර්ක කරති.

ඒ අතරම, කලා නිර්මාණ සංස්කෘතික මතකයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම මකා දැමීම සැමවිටම ප්‍රායෝගික හෝ සුදුසු නොවිය හැකිය. සාහිත්‍යය, සිනමාව සහ සංගීතය බොහෝ විට තනි නිර්මාණකරුවෙකුට වඩා විශාල ඓතිහාසික වටිනාකමකින් යුක්ත වේ. කලාකරුවාගේ පසුකාලීන හැසිරීම් කුමක් වුවත්, යම් ගීතයක් ශ්‍රාවකයාට පුද්ගලිකව ඉතා වැදගත් අර්ථයක් ගෙන දිය හැකිය.

එබැවින්, මෙහි ඇති අභියෝගය වන්නේ සරලවම පිළිගැනීම හෝ ප්‍රතික්ෂේප කිරීම නොව, සදාචාරාත්මක පරිණතභාවයක් වර්ධනය කර ගැනීමයි. එනම්, සදාචාරාත්මක බිඳවැටීම් පිළිබඳව අවංකවම ක්‍රියා කරන අතරතුර, එහි ඇති කලාත්මක වටිනාකම අගය කිරීමට ඇති හැකියාවයි.

පුද්ගලයන්ගෙන් ඔබ්බට ගිය අර්බුදයක්

අවසාන වශයෙන්, මෙම විවාදයෙන් පිළිබිඹු වන්නේ නූතන සමාජය තුළ පවතින විශාල සදාචාරාත්මක අර්බුදයකි. මිනිසුන් බොහෝ විට කලාකරුවන්, ආගමික නායකයන් සහ ජනප්‍රිය තරු ඉහළින්ම තබා ගනිමින්, ඔවුන් පරිපූර්ණ පුද්ගලයන් වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරති. ඔවුන් අතින් වැරදි සිදු වූ විට, සමාජය ඔවුන් කෙරෙහි තැබූ සදාචාරාත්මක විශ්වාසය බිඳ වැටෙන බැවින් එම කලකිරීම පෞද්ගලික වේදනාවක් බවට පත්වේ.

නමුත් දක්ෂතාව සහ ගුණධර්ම යනු එකක් නොවන බව ඉතිහාසය අපට නිරන්තරයෙන් මතක් කර දෙයි. දැඩි සදාචාර විරෝධී පුද්ගලයන්ගෙන් පවා විශිෂ්ට කලා නිර්මාණ බිහි විය හැකිය. අනෙක් අතට, සදාචාරාත්මක යහපත්කම තිබූ පමණින්ම කෙනෙකුගෙන් විශිෂ්ට කලා නිර්මාණ බිහි වන්නේ ද නැත.

එබැවින් ශ්‍රී ලංකාවේ වත්මන් මතභේදාත්මක තත්ත්වය තනි පුද්ගල සිදුවීමකට වඩා වැඩි යමක් නිරූපණය කරයි. එය සදාචාරය, යුක්තිය, ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය, ආගම සහ කලාවේ සැබෑ ස්වභාවය පිළිබඳ දුෂ්කර ප්‍රශ්නවලට මුහුණ දීමට සමාජයට බල කරයි.

"අතීතය සිහිනයක් පමණයි . . .  සැබෑ සුවඳක් නෑ" ගීතයට අනුව අතීතය හුදෙක් සිහිනයක් වුවද, අතීතයේ කළ ක්‍රියාවන් සිහින මෙන් සරලව අතුරුදහන් නොවේ. නිර්මාණ පරම්පරා ගණනාවක් පැවතිය හැකි වුවද, නිර්මාණකරුවන්ගේ හැසිරීම් රටාව අනුව ඉතිහාසය ඔවුන්ව මතක තබා ගන්නා ආකාරය තීරණය වේ. අවසානයේදී, ප්‍රසිද්ධිය, දක්ෂතාව හෝ කලාත්මක විශිෂ්ටත්වයට වඩා යුක්තිය, අනුකම්පාව සහ වගවීම උසස් බව මානව වර්ගයා තේරුම් ගත යුතුය.

 

භික්ෂුවක් මුල් කොට බුදු සසුන දඬු කඳේ ගැසීම

අධිකරණ නිියෝගයකින් අයිෆෝන් (iPhone) දුරකථනයක අගුළු ඇර ගත හැකිද?

අපේ රටේ සයිබර් ආරක්ෂාව විහිළුවක් පමණක් වේද?

ශ්‍රී ලංකාව සතු කච්චතිව් දිවයින පැහැර ගැනීමට තලපති විජේට හැකි වේද?

කපිල චන්ද්‍රසේනගේ ජංගම දුරකථනය විවෘත කරන්න CID යට බැරි වුණේ ඇයි?

රට පොහොසත්ලු - හැබැයි ජනතාව නම් දුප්පත් - මොකක්ද මේ ඇමරිකන් ඩොලර් 5000 කතාව

සැබෑ සාමය ඇත්තේ කොහේද? පාගමන් දෙකක කතාවක්

යම් අදහසක් එහි මුල් ස්වරූපය එලෙසම රැකගෙන දේශසීමා හරහා ගමන් කරන අවස්ථා ඇතත්, ඇතැම් විට එය ලබන සංස්කෘතිය විසින් හඳුනාගත නොහැකි තරමට වෙනස් කරනු ලබයි. "සාම පාගමන" යනු එවැනි එක් උදාහරණයකි. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නිහඬ පරිසරය තුළ ඉතා සන්සුන්, භාවනානුයෝගී ක්‍රියාවක් ලෙස ආරම්භ වූ මෙය, ශ්‍රී ලංකාව තුළ වඩාත් සංකීර්ණ මෙන්ම පරස්පර විරෝධී දෙයක් බවට පත්ව ඇති බව පෙනේ. මෙම වෙනස "සාමය" යන්නෙහි සැබෑ අර්ථය සහ එහි සාරය කෙතරම් පහසුවෙන් ගිලිහී යා හැකිද යන්න පිළිබඳ නැවත සිතා බැලීමට අපට ආරාධනා කරයි.

ඇමරිකාවේදී සාම පාගමන මතු වූයේ ආධ්‍යාත්මික චේතනාවක් ප්‍රකාශ කරන නිහඬ, අවමවාදී ක්‍රියාවක් ලෙසිනි. එය හා බැඳුණු රූපරාමු ඉතා සරල ය: ජනාකීර්ණ බවින් හෝ උත්සව සිරිත්වලින් තොරව, හුදෙකලා ග්‍රාමීය මාර්ගවල සොබා දහම මැද ඇවිද යන භික්ෂූන් වහන්සේලාය. එම පරිසරයේ නිහඬතාව පණිවිඩයේ කොටසක් විය. එහි ශබ්දවාහිනී නිවේදන, සංවිධානාත්මක රැස්වීම් හෝ එය දර්ශනීය සංදර්ශනයක් බවට පත් කිරීමේ උත්සාහයක් නොවීය. ඒ වෙනුවට, සෙමින් හා සිහියෙන් යුතුව ඇවිදීමේ ක්‍රියාවෙන්ම සාමය පිළිබඳ අදහස මූර්තිමත් විය.

මෙම ස්වරූපය ප්‍රබල වීමට හේතුව එහි වූ අව්‍යාජභාවයයි. එවැනි සම්ප්‍රදායන් ගැන නුහුරු බටහිර වැසියන් පවා මෙයට ආකර්ෂණය වූයේ ප්‍රචාරණය නිසා නොව, එහි ඇති අවංකභාවය නිසාය. එම භික්ෂූන් වහන්සේලා ඉතා සැහැල්ලුවෙන්, සිනහමුසු මුහුණින් හා සුහද කතාබහෙන් යුතුව සිටියහ. එහි කිසිදු බලාපොරොත්තුවක බරක් පෙනෙන්නට නොවීය. පාගමන කල්තියා සූදානම් කළ රඟපෑමක් නොවූ අතර එය ස්වාභාවිකව සිදු විය. එම ස්වාභාවිකත්වය තුළින් සාමය යනු නිහඬ, අභ්‍යන්තරික සහ පුද්ගලික දෙයක් බව ඕනෑම සංවිධානාත්මක වැඩසටහනකට වඩා හොඳින් තහවුරු විය.

කෙසේ වෙතත්, මෙම සංකල්පය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි විට එය වෙනස් මුහුණුවරක් ගත්තේය. සාමය ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ අරමුණ එලෙසම තිබුණද, එය ක්‍රියාත්මක කරන ආකාරය වෙනස් කතාවක් කියයි. ශ්‍රී ලංකාවේ සාම පාගමන ආධ්‍යාත්මික ගමනක සිට මහා පරිමාණ පොදු උත්සවයක් දක්වා වෙනස් වී ඇති අතර, එහි මුල් අරමුණට පටහැනි අංග ද ඇතුළත් වී ඇත.

මෙහි ඇති කැපී පෙනෙන වෙනසක් වන්නේ දැඩි ආරක්ෂක රැකවල් ය. ශ්‍රී ලංකාවේදී, මෙම පාගමන බොහෝ විට සන්නද්ධ හමුදා නිලධාරීන්ගෙන් වට වී ඇත. මෙහිදී අසීරු ප්‍රශ්නයක් මතු වේ: බලය පවතින පරිසරයක් තුළ සැබෑ සාමය ප්‍රකාශ කළ හැකිද? ඇතැම් අවස්ථාවල ආරක්ෂාව අවශ්‍ය වුවද, එය ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රදර්ශනය කිරීම දෘශ්‍යමය වශයෙන් පරස්පරයකි. ඇමරිකානු පාගමනේ තිබූ සන්සුන්, නිරායුධ බව වෙනුවට මෙහි ඇත්තේ පාලනය සහ සීමා කිරීම් සහිත ස්වභාවයකි.

තවත් ප්‍රධාන වෙනසක් වන්නේ මහජන ජීවිතයට වන බලපෑමයි. ඇමරිකාවේදී මෙම පාගමන සිදු වූයේ පාළු මාර්ගවල බැවින් කිසිදු බාධාවක් නොවීය. නමුත් ශ්‍රී ලංකාවේදී මෙවැනි අවස්ථා සඳහා ප්‍රධාන මාර්ග වසා දැමීම නිසා දැඩි වාහන තදබදයක් සහ මහජන පීඩාවක් ඇති වේ. මෙනෙහි කිරීමට ඉඩක් නිර්මාණය කරනවා වෙනුවට, මෙය බොහෝ දෙනෙකුට පීඩාකාරී අත්දැකීමක් බවට පත් වේ. මෙම බලහත්කාරී බාධා කිරීම් මගින් පාගමනින් සංකේතවත් කිරීමට උත්සාහ කරන නිහඬ බව බිඳ වැටේ.

මාධ්‍ය භාවිතය ද මෙම වෙනස තවදුරටත් තීව්‍ර කරයි. ශ්‍රී ලංකාවේ සාම පාගමන යනු සෑම මොහොතක්ම කැමරා ඇසට හසු කරගන්නා ප්‍රසිද්ධ උත්සවයකි. මාධ්‍ය මගින් පණිවිඩයක් පැතිරවිය හැකි වුවද, දෘශ්‍ය ලේඛනගත කිරීම කෙරෙහි පමණක් අවධානය යොමු කිරීමෙන් මෙය එක්තරා ආකාරයක රඟපෑමක් බවට පත්වීමේ අවදානමක් ඇත. සහභාගී වන්නන් තම හැඟීම්වලට වඩා තමන් පෙනෙන ආකාරය ගැන සිතන්නට පෙළඹිය හැකිය. එවිට මෙය භාවනානුයෝගී ක්‍රියාවක් නොවී, ප්‍රසිද්ධිය සඳහා කරන ලද ප්‍රදර්ශනයක් බවට පත් වේ.

සමහර විට වඩාත්ම සියුම් නමුත් ගැඹුරු වෙනස වන්නේ සහභාගී වන්නන්ගේ හැසිරීමයි. ඇමරිකානු සන්දර්භය තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලා මානසිකව හා කායිකව නිදහස් බවක් පෙන්නුම් කළහ. ඔවුන්ගේ මුහුණුවලින් සැබෑ සන්සුන් බවක් දිස් විය. ඊට වෙනස්ව, ශ්‍රී ලංකාවේ වීඩියෝ දර්ශනවලින් පෙනෙන්නේ වෙනස්ම ස්වභාවයකි. එහි භික්ෂූන් වහන්සේලා වඩාත් සීමා සහිත, විධිමත් වූත්, අඩු ස්වාභාවිකත්වයකින් යුක්ත වූත් බවක් පෙන්වයි. එය ජනකායගේ පීඩනය හෝ ආරක්ෂක විධිවිධාන නිසා විය හැකි වුවත්, එහි තිබූ සැහැල්ලු බව ගිලිහී ගොස් ඇත.

මෙම වෙනස්වීම සංස්කෘතික අනුවර්තනය පිළිබඳ වැදගත් ප්‍රශ්නයක් මතු කරයි. අදහසක් නව සන්දර්භයකට හඳුන්වා දීමේදී එය පරිණාමය වීම සාමාන්‍ය දෙයකි. නමුත් අනුවර්තනය සහ විකෘති කිරීම අතර ඇත්තේ සියුම් වෙනසකි. මෙම අවස්ථාවේදී, සාම පාගමනේ මූලික මූලධර්මය වූ සරල බව, නිහඬ බව සහ අභ්‍යන්තර මෙනෙහි කිරීම යන්න බාහිර එකතු කිරීම් හමුවේ යටපත් වී ඇති බව පෙනේ. අභ්‍යන්තර ගමනක්ව තිබූ දෙය බාහිර අලංකාරයක් බවට පත්ව ඇත.

අර්ථවත් දේ "උත්සව" බවට පත් කිරීමට අප තුළ ඇති සංස්කෘතික නැඹුරුව ගැන ද සිතිය යුතුය. බොහෝ සමාජයන්හි දේවල් විශාලව, ශබ්ද නගා සහ කැපී පෙනෙන ලෙස කිරීමට කැමැත්තක් දක්වයි. මෙය උද්‍යෝගයක් ඇති කළ හැකි වුවද, මුල් අරමුණ දියාරු කිරීමට ද හේතු වේ. සාමය යනු ශබ්දය හෝ සංදර්ශන මැද වර්ධනය වන්නක් නොවේ. එය පරිමාවෙන් හෝ මහා පරිමාණයෙන් වැඩිකළ හැකි දෙයක් ද නොවේ. ඒ සඳහා අවකාශය, නිහඬතාව සහ අවංකභාවය අවශ්‍ය වේ.

මෙහි ගෝලීය බලපෑම ද නොසලකා හැරිය නොහැක. රූපරාමු ක්ෂණිකව ලොව පුරා පැතිරෙන යුගයක, මෙවැනි උත්සව ඉදිරිපත් කරන ආකාරය ජාත්‍යන්තරයට ද බලපායි. ඇමරිකාවේ සාම පාගමන ලොවට හඳුන්වා දුන්නේ නිහතමානී හා සන්සුන් ආධ්‍යාත්මිකත්වයකි. නමුත් ශ්‍රී ලංකාවේදී එය අවුල් සහගත හෝ වැඩියෙන් සංවිධානය කරන ලද දෙයක් ලෙස පෙනෙන්නේ නම්, එය සැකයට හෝ ව්‍යාකූලත්වයට හේතු විය හැකිය. මෙය දේශීය ප්‍රශ්නයක් පමණක් නොව, සංස්කෘතියක් තම වටිනාකම් ලෝකයට පෙන්වන ආකාරය පිළිබඳ පිළිබිඹුවකි.

මින් අදහස් කරන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ දරන උත්සාහය අවංක නොවන බව නොවේ. සාමය ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ අභිලාෂය නිසැකවම අවංක ය. නමුත් අභිලාෂය පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. එම අභිලාෂය ප්‍රකාශ කරන ආකාරය එය අන් අය අත්දකින ආකාරයට තීරණාත්මක ලෙස බලපායි. ස්වරූපය පමණට වඩා සංකීර්ණ වූ විට, පණිවිඩය අපැහැදිලි වේ.

අවසාන වශයෙන්, මෙම සංසන්දනය අපට මූලික සත්‍යයක් මතක් කර දෙයි: සාමය කෘත්‍රිමව නිෂ්පාදනය කළ නොහැකිය. එය බලහත්කාරයෙන් පැනවීමට, රඟදැක්වීමට හෝ බාහිර ක්‍රම මගින් වැඩිකර පෙන්වීමට නොහැකිය. එය පුද්ගලයන් සහ ප්‍රජාවන් තුළින් ස්වාභාවිකව මතුවිය යුතුය. හුදෙකලා මාර්ගයක, කලබලයකින් තොරව, කිසිවෙකුගේ නිරීක්ෂණයට හෝ ආරක්ෂාවට යටත් නොවී ඇවිද යන භික්ෂුවකගේ රූපය, ඕනෑම මහා පරිමාණ සංවිධානයකට වඩා ප්‍රබලව මෙම සත්‍යය කියාපායි.

සාම පාගමනේ මෙම අවස්ථාවන් දෙක දෙස බලන විට ඉතිරි වන ප්‍රශ්නය මෙයයි: අප සැබවින්ම සොයන්නේ සාමයද, නැතහොත් අප කරන්නේ සාමය ප්‍රදර්ශනය කිරීමට උත්සාහ කිරීමද? පිළිතුර රැඳී ඇත්තේ අප ඇවිදින දුර ප්‍රමාණය මත නොව, අප ඇවිදින ආකාරය සහ අප පවසන සන්සුන් බව අපගේ ගමනෙන් සැබවින්ම පිළිබිඹු වන්නේද යන්න මතය.

ඩොලර් මිලියන 2.5 අහිමි වුණේ අපේම වරදින්ද?

ඉන්දීය සිනමාවේ අසමසම ස්වරය: ආශා බෝස්ලේගේ අමරණීය සංගීත චාරිකාව නිමාවෙයි

ඉන්දීය සිනමා ඉතිහාසයේ අතිවිශිෂ්ටතම සංගීත චාරිකාවක නිමාව සනිටුහන් කරමින්, ප්‍රවීණ ගායන ශිල්පිනී ආශා බෝස්ලේ 2026 අප්‍රේල් 12 වන දින මුම්බායි නුවරදී අභාවප්‍රාප්ත වූවාය. මිය යන විට ඇය 92 වන වියේ පසුවූවාය. ඇය රෝහල් ගත කර සිටියේ හෘදයාබාධයකට ලක්වීමෙන් පසුව බව ඇගේ පුත්‍රයා විසින් නිල වශයෙන් තහවුරු කරන ලදී. මුම්බායි හි ෂිවාජි පාර්ක් ආදාහනාගාරයේ දී ඇගේ අවසන් කටයුතු අප්‍රේල් 13 වැනි සඳුදා පැවැත්විණි. 

දශක අටකට අධික කාලයක් පුරා ඉන්දීය සිනමාවේ හැඟීම් ප්‍රකාශ කිරීමේ සංකේතය වූයේ ආශා බෝස්ලේගේ හඬයි. ඇගේ හඬ තුළ කෙළිලොල් බව, ආදරය, ශෝකය මෙන්ම නිර්භීත බවද මනාව ගැබ් වී තිබුණි. ඇයගේ නික්මයාම හුදෙක් එක් ගායිකාවකගේ මරණයක් පමණක් නොවේ; එය මුළු මහත් කලාපයකම සංගීත ශෛලිය හැඩගැස්වූ යුගයක නිමාව සනිටුහන් කිරීමකි.

1933 සැප්තැම්බර් 8 වන දින මහාරාෂ්ට්‍රයේ සාංග්ලි හි උපන් ආශා බෝස්ලේ හැදී වැඩුණේ සංගීතය උරුම කරගත් පවුලකය. ඇය ගෞරවනීය ශාස්ත්‍රීය ගායන ශිල්පියෙකු සහ නාට්‍යවේදියෙකු වූ දීනානාත් මංගේෂ්කාර්ගේ දියණියයි. ඇය සිය සංගීත ජීවිතය ආරම්භ කළේ වයස අවුරුදු දහයේදී, එනම් 1943 වසරේ 'මජා බාල්' (Majha Bal) නැමැති මරාති චිත්‍රපටයට ගීතයක් ගායනා කරමිනි. ඉන්දියාව බිහි කළ ශ්‍රේෂ්ඨතම ගායිකාවක වන ලතා මංගේෂ්කාර් සහ උෂා මංගේෂ්කාර් ඇගේ සහෝදරියෝ වූහ. සමස්තයක් ලෙස මංගේෂ්කාර් පවුල ඉන්දීය සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ නොමැකෙන සලකුණක් තැබීමට සමත් විය.

ලතා මංගේෂ්කර් සමග

කෙසේ වෙතත්, ඇගේ ජීවිතයේ මුල් කාලය අරගලවලින් පිරී තිබුණි. ඇගේ පියාගේ අභාවයත් සමඟ පවුල දැඩි ආර්ථික දුෂ්කරතාවලට මුහුණ දුන් අතර, ජීවිකාව සරිකර ගැනීම සඳහා තරුණ ආශාට සහ ලතාට සිනමා ක්ෂේත්‍රයට පිවිසීමට සිදු විය. ලතා ඉතා ඉක්මනින් ජනප්‍රිය වී ප්‍රධාන නිළියන් සඳහා ගායනයෙන් දායක වන විට, ආශාට යාමට සිදු වූ මාවත වඩාත් දුෂ්කර විය. ඇය සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළේ කුඩා නිර්මාණ සඳහා ගීත ගායනා කරමින් වන අතර, බොහෝ විට අන් අය ප්‍රතික්ෂේප කළ කැබරේ ගීත, ආන්දෝලනාත්මක නව නිර්මාණ සහ එකල එතරම් පිළිගැනීමක් නොතිබූ පර්යේෂණාත්මක ගීත සඳහා ඇය හඬ ලබා දුන්නාය.

සංගීතයට එහා ගිය, බොහෝ දෙනා රහසින් කතා කරන ආශාගේ ජීවිතයේ විශාලතම හැරවුම් ලක්ෂ්‍යය වූයේ ඇගේ පළමු විවාහයයි. වයස අවුරුදු 16 දී ඇය පවුලේ දැඩි අකමැත්ත මත ගන්පත්රාඕ බෝස්ලේ සමඟ විවාහ වූවාය. ගන්පත්රාඕ ඒ වන විට ලතා මංගේෂ්කාර්ගේ පෞද්ගලික ලේකම්වරයා ලෙස කටයුතු කරමින් සිටි අයෙකි. ඔහු මුලින් ලතා සමඟ විවාහ වීමට බලාපොරොත්තුවෙන් සිටි බවට කටකතා පැතිර තිබූ අතර, ආශා ඔහු සමඟ ඇති කරගත් මෙම සබඳතාව නිසා සහෝදරියන් දෙදෙනා අතර දැඩි විරසකයක් ඇති විය.

ගන්පත් රාඕ බෝන්ස්ලේ සහ දරු තිදෙනා සමග

මෙම තීරණය නිසා කාලයක් ඇයට තම පවුලෙන් ඈත්ව සිටීමට සිදු වූ අතර, සියලු පෞද්ගලික සහ වෘත්තීය අභියෝගවලට තනිවම මුහුණ දීමට සිදු විය. ලතා මංගේෂ්කාර් පසුව පවසා තිබුණේ ගන්පත්රාඕ, ආශාව පවුලෙන් හුදකලා කළ බවත්, ඇගේ දක්ෂතාවයෙන් මූල්‍යමය වාසි ලබා ගැනීමට ඇයව පාලනය කළ බවත්ය. ඇගේ එම විවාහ ජීවිතය ද සාර්ථක නොවූ අතර, 1960 දී ඇය සිය දරුවන් තිදෙනා සමඟ නැවත පැමිණ තම ජීවිතය අලුතින් ගොඩනඟා ගත්තාය.

ඇගේ අනන්‍යතාව ගොඩනැගීමට උපකාරී වූයේද එම අභියෝගයන්මය. ඕ. පී. නයියර්, එස්. ඩී. බර්මන් වැනි සංගීත නිර්මාණකරුවන් සමඟ කටයුතු කරමින්, ආශා තමන්ටම ආවේණික වූ, ඕනෑම අභියෝගයක් ජයගත හැකි නිර්භීත ගායන ශෛලියක් ගොඩනඟා ගත්තාය. ලතා මංගේෂ්කාර් සතු වූ පිවිතුරු ශාස්ත්‍රීය හඬට වඩා වෙනස් වූ, සුවිශේෂී ස්වර රටාවක් ආශා සතු විය. කාලයත් සමඟ ඇය එදා දුර්වලතාවයක් ලෙස සැලකූ දේ ඇගේ ප්‍රබලතම ශක්තිය බවට පත් කර ගත්තාය.

ඇගේ ගායන මාවතේ 'Dum Maro Dum', 'Piya Tu Ab To Aaja' වැනි ගීත අතිශය ජනප්‍රිය වූ අතර, 'Umrao Jaan' චිත්‍රපටයේ ගීත ඇගේ වෘත්තීය ජීවිතයේ ස්වර්ණමය සන්ධිස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. ආර්. ඩී. බර්මන් සමඟ කළ නිර්මාණ ඇගේ වෘත්තීය ජීවිතයේ තවත් හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් විය. ඔහුගේ නව්‍ය සංගීත නිර්මාණ සහ ආශාගේ සජීවී හඬ මනාව ගැලපුණි. ආශා වරක් පවසා සිටියේ තම හඬෙහි තිබූ නම්‍යශීලී බව සහ පරාසය හඳුනාගත්තේ "පංචම්" (ආර්. ඩී. බර්මන්) බවයි. පසුව ඇය ආර්. ඩී. බර්මන් සමඟ විවාහ වූ අතර ඔවුන් 1994 දී ඔහු මිය යන තෙක්ම සාර්ථක සංගීත සහ පෞද්ගලික ජීවිතයක් ගත කළහ.

ආර්.ඩී. බර්මන් සමග

ආශා බෝස්ලේ ලබා ඇති ජයග්‍රහණ අතිමහත්ය. ඇය භාෂා 20 කට වැඩි ගණනකින් ගීත 12,000 කට අධික ප්‍රමාණයක් ගායනා කර ඇති බව විශ්වාස කෙරෙන අතර, ඉන්දීය චිත්‍රපට දහස් ගණනකට සිය දායකත්වය ලබා දී ඇත. ඇය දැක්වූ දායකත්වය අගයමින් දාදා සහෙබ් පල්කේ සම්මානය සහ ඉන්දියාවේ දෙවන ඉහළම සිවිල් ගෞරව සම්මානය වන පද්ම විභූෂණ සම්මානය ඇතුළු සම්මාන රාශියකින් ඇය පිදුම් ලැබුවාය. ඒ හා සසඳන විට ඇගේ වැඩිමහල් සහෝදරිය වූ ලතා මංගේෂ්කාර් 2001 වසරේදී භාරත රත්න සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබුවාය. ලතා මංගේෂ්කාර් ලබා ගත් භාරත රත්න සම්මානය ඉන්දියාවේ පුද්ගලයෙකුට ලැබිය හැකි ඉහළම ගෞරවය වන අතර, ආශා බෝස්ලේ ලබා ගත් පද්ම විභූෂණ සම්මානය ඊට දෙවැනි වන ඉහළම ගෞරවයයි. කෙසේ වෙතත්, මේ සම්මාන දෙකම ලබා ඇත්තේ ඉන්දීය සංස්කෘතියට අතිමහත් සේවයක් කළ සැබෑ අමරණීය කලාකාරිනියන් දෙදෙනෙකු වීම විශේෂත්වයකි.

ඇය ජාත්‍යන්තර වශයෙන්ද ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ අතර Boy George, Michael Stipe වැනි ශිල්පීන් සමඟ මෙන්ම 'Gorillaz' සංගීත කණ්ඩායම සමඟද නිර්මාණ සඳහා දායක වූවාය. 2007 දී ඕස්ට්‍රේලියානු ක්‍රීඩක බ්‍රෙට් ලී සමඟ එක්ව 'You're the One for Me' ගීතය නිර්මාණය කළාය. විශේෂයෙන්ම 'Cornershop' කණ්ඩායම ඇය වෙනුවෙන් නිර්මාණය කළ 'Brimful of Asha' ගීතය ලොව පුරා ජනප්‍රිය විය.

ආශා සහ ලතා අතර පැවති තරගකාරීත්වය පිළිබඳ කටකතා අතිශයෝක්තියෙන් පවසා තිබුණ ද, ඔවුන් අතර යම් දුරස්ථභාවයක් තිබූ කාල පරිච්ඡේදයන් පැවති බව ප්‍රතික්ෂේප කළ නොහැක. ආශා 1971 දී ප්‍රකාශ කර තිබුණේ ලතාට මුලින්ම අවස්ථාව ලැබුණද, ඇයව හඹා යාමට තමා දැඩි අධිෂ්ඨානයෙන් සිටි බවයි. පසුකාලීනව මේ සහෝදරියන් දෙදෙනා අතර සබඳතාව වඩාත් මුහුකුරා ගිය එකක් බවට පත් විය. ඔවුන් සැමවිටම සමීපව නොසිටියද, එකිනෙකාගේ දක්ෂතාවලට ගරු කළ අතර පොදු අත්දැකීම් මත ගොඩනැඟුණු බැඳීමක් ඔවුන් අතර විය.

ආශා බෝස්ලේ යනු කිසිවෙකුට යටපත් කළ නොහැකි ධෛර්යවන්ත කාන්තාවකි. ඇය වයස අවුරුදු 90 දී පවා ඩුබායි හි පැය තුනක් පුරා සජීවී ප්‍රසංගයක් පවත්වමින් ඇය සිය ජවය පෙන්නුම් කළාය. මෑත කාලයේදී ඇය සිය මිණිබිරිය වන සනායිගේ දිරිගැන්වීම මත යූ ටියුබ් නාලිකාවක්ද ආරම්භ කළ අතර එහි ග්‍රාහකයින් 160,000 කට අධික ප්‍රමාණයක් සිටියහ.

ඇගේ අවසාන නිර්මාණයක් වූයේ 'Gorillaz' කණ්ඩායම සමඟ 2026 වසරේ කළ 'The Shadowy Light' ගීතයයි. එම ගීතය මරණය සහ මරණින් මතු ජීවිතය පිළිබඳ සංකේතවත් කෙරුණු අතර, එය ඇගේ අසිරිමත් ගමනේ අවසාන සනිටුහන් කිරීමක් බඳු විය. 2026 අප්‍රේල් 12 වන දින ඇය සමුගැනීමෙන් ලෝකයට අහිමි වූයේ හුදෙක් ගායිකාවක පමණක් නොවේ; ඒ නිහඬතාවයෙන් පසුව වුවද සදාකාලිකව රැව්දෙන අමරණීය හඬකි. ඇගේ හඬ කිසිදා මැකී නොයනු ඇත; එය ගීත දහස් ගණනක් තුළ සහ මිලියන සංඛ්‍යාත රසික හදවත් තුළ සදාකාලිකව පවතිනු ඇත.

මෝඩයන්ගේ දිනයේ මෝඩ විහිළු නොවන කතා

ආදාහන බිම් තෙක් විහිද යන නව ගෝලීය සංචාරක ව්‍යාපාරය: සුන්දරත්වය අභිබවන නව ප්‍රවණතා

ශ්‍රී ලංකාව අසල්වැසි රටවලට වඩා "වේදනාකාරී" ඉන්ධන මිල ඉහළ යාමකට මුහුණ දෙන්නේ ඇයි?

ලොකු තෙල් නැව් "සිර විය හැකි" හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය

විදෙස් අමාත්‍ය විජිත හේරත් නිසා අප රට තුළ ප්‍රකට වූ පල්කි ෂර්මාගේ සාරි ව්‍යාපාරය

අයිස් අතරින් මතු වූ දහස් වසරක අභිරහස: "ඔට්සි" නම් අයිස් මිනිසා

1991 සැප්තැම්බර් 19 වැනි දින, ඕස්ට්‍රියානු ඇල්ප්ස් කඳුකරයේ ඔට්ස්තල් නිම්නයේ කඳු තරණය කරමින් සිටි එරිකා සහ හෙල්මුට් සයිමන් නම් ජර්මානු යුවළට, අයිස් අතරින් මතුව තිබූ අමුතුම ආකාරයේ සිරුරක් හමු විය. මුලින් ඔවුන් සිතුවේ එය මෑතකදී අනතුරකට ලක්වූ කඳු නගින්නෙකුගේ සිරුරක් බවයි. එහෙත්, මෙම සොයාගැනීම වසර 5,300කට වඩා පැරණි, ලොව මවිතයට පත් කළ පුරාවිද්‍යාත්මක අභිරහසක ආරම්භය විය.

අයිස්වල සැඟවුණු කාල යන්ත්‍රය 

"ඔට්සි" (Ötzi) ලෙස නම් කෙරුණු මෙම අයිස් මිනිසා, අදටත් ලොව හොඳින්ම සංරක්ෂණය වී ඇති පැරණිතම මමිය ලෙස සැලකේ. අයිස් තට්ටු තුළ වසර දහස් ගණනක් ස්වාභාවිකව මිදී තිබීම නිසා, ඔහුගේ ශරීරය පමණක් නොව ඔහු භාවිත කළ උපකරණ පවා ඉතා හොඳ තත්ත්වයෙන් සොයා ගැනීමට පර්යේෂකයන්ට හැකි විය.

ඔහු අසල තිබී හමු වූ ඊතල සහිත දුන්නක්, තඹ පොරවක්, ගල් පිහියක්, ලී බඳුන් සහ හම්වලින් සැකසූ ඇඳුම් සහ පාවහන් වැනි දෑ, නව ශිලා යුගයේ ජීවත් වූ මිනිසුන්ගේ තාක්ෂණික දියුණුව පිළිබඳ කදිම සාක්ෂි සපයයි.

ජීවිතයේ රහස් හෙළි කරමින්

ඔට්සිගේ සිරුර පරීක්ෂා කිරීමෙන් විද්‍යාඥයින්ට ඔහු පිළිබඳ විස්මිත කරුණු රැසක් හෙළි කර ගැනීමට හැකි විය:

• පච්ච කලාව: ඔහුගේ සමේ පච්ච 61ක් කොටා තිබී ඇති අතර, මේවා වේදනා නාශක ප්‍රතිකාරයක් (Acupressure) ලෙස එදා මිනිසුන් භාවිත කරන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.

• සෞඛ්‍ය තත්ත්වය: ඔහු හෘද රෝග, සන්ධි වේදනාව සහ ආමාශගත ආසාදනවලින් පවා පීඩා විඳි බව වෛද්‍ය පරීක්ෂණ මගින් තහවුරු විය.

• අවසන් ආහාර වේල: ඔහු මිය යාමට ටික වේලාවකට පෙර මුවන්ගේ මස් සහ ධාන්‍ය වර්ග අනුභව කර ඇති බව සොයාගෙන ඇත.

අභිරහස් මරණය

ඔට්සිගේ ජීවිතය අවසන් වූයේ ස්වාභාවික මරණයකින් නොවන බව පර්යේෂකයන් පවසයි. ඔහුගේ වම් උරහිසේ ඇතුළු වී තිබූ ඊතල හිසක් සහ මිය යාමට දින කිහිපයකට පෙර සිදුවූ බවට සාක්ෂි සහිත ඔහුගේ අතේ ඇති තුවාල පෙන්නුම් කරන්නේ, ඔහු ඝාතනයට ලක් වූ බවයි. කවුරුන් විසින් ඔහුව ඝාතනය කළාද යන්න තවමත් නොවිසඳුණු අභිරහසකි.

අදටත් අප අතර ජීවමාන ඔට්සි

අද වන විට, ඔට්සිගේ සිරුර ඉතාලියේ බොල්සානෝහි පිහිටි 'දකුණු ටයිරෝල් පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරයේ' විශේෂිත ශීතකරණ පෙට්ටියක තබා ඇත. ලොව පුරා සංචාරකයන්ගේ වැඩි අවධානයක් දිනාගත් මෙම සොයාගැනීම, මිනිස් ඉතිහාසයේ සැඟවුණු පරිච්ඡේදයක් අප හමුවේ දිග හරියි.

තම අපූරු සුනඛ සුරතලා ගැන පොතක් ලියූ අක්ෂි ශල්‍ය විශේෂඥ වෛද්‍ය ශිරන්ති පෙරේරා

ගැටලුව අපේ විදේශ අමාත්‍යවරයාගේ ඉංග්‍රීසි දැනුමේ අඩුකම නොවේ

ඉන්දියානු ජාතිකයෙකුගේ හිසෙහි හටගත් අමුතු "අං ගෙඩිය"

 

මෙම සිදුවීම වාර්තා වූයේ 2014 වසරේදීය. ඉන්දියානු ජාතිකයෙකු වන ශ්‍යාම් ලාල් යාදව්ගේ හිස කොහේ හෝ වැදීමෙන් පසු කුඩා ගෙඩියක් මතු වන්නට විය. වසර කිහිපයක් යනතුරුම ඔහුගේ කරණවෑමියා (Barber) මෙයට පිළියම් කළේය. නමුත් එය කොපමණ වාරයක් කැපුවද, දිගින් දිගටම වර්ධනය වී සෙන්ටිමීටර 10ක් පමණ උසට වැඩුණි. පෙනුමෙන් මෙය හරියටම අඟක් වැනි විය. එය පාලනය කරගත නොහැකි තරමට වැඩුණු නිසා අවසානයේ ඔහුට රෝහලක ශල්‍ය වෛද්‍යවරයෙකුගේ සහාය පැතීමට සිදු විය.

මෙම වර්ධනය වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී හැඳින්වෙන්නේ 'සෙබේසියස් හෝන්' (Sebaceous horn) යන නමිනි. මෙය සම සහ නියපොතු වල ඇති 'කෙරටින්' (Keratin) නැමැති පටකයෙන් සෑදෙන ගෙඩියකි. සාමාන්‍යයෙන් මේවා මුහුණ, අත්, කන් සහ නියපොතු මත හටගනී.

සාගර් ප්‍රදේශයේ භාග්‍යෝදය තීර්ථ රෝහලේ ස්නායු ශල්‍ය වෛද්‍යවරුන් විසින් මෙම අං ගෙඩිය ඉවත් කරන ලද අතර, එම පුද්ගලයා දැන් සුවය ලබමින් සිටී. ශල්‍ය වෛද්‍ය විශාල් ගජ්බියේ මහතා පැහැදිලි කළේ, මීට වසර 5කට පෙර රෝගියාගේ හිසෙහි ඇති වූ තුවාලයකින් පසු මෙම ගෙඩිය වර්ධනය වීමට පටන් ගත් බවයි.

මෙම ගෙඩිය සාදා ඇත්තේ නියපොතු වල අඩංගු කෙරටින් වලින්ම නිසා, එය ඉතා පිරිසිදු දැළි පිහියකින් කපා ඉවත් කළ හැකිය. කෙසේ වෙතත්, එය නැවත ඇතිවීම වැළැක්වීමට නම් ඊට මූලික වූ හේතුවට ප්‍රතිකාර කළ යුතුය. මෙම ගෙඩි බොහොමයක් පිළිකා තත්ත්වයන් නොවන නමුත්, පිළිකා වීමේ ඉඩකඩ ගැන නිතරම අවධානය යොමු කළ යුතුය. ප්‍රතිකාර ක්‍රම ලෙස ශල්‍යකර්ම, විකිරණ ප්‍රතිකාර සහ රසායනික ප්‍රතිකාර (Chemotherapy) යොදා ගැනේ. ශල්‍යකර්මයෙන් පසු, තුවාලය ඇති ස්ථානයට අලුත් සමක් බද්ධ කළ අතර එය දැන් සම්පූර්ණයෙන්ම සුව වී ඇත.

වෛද්‍යවරුන් මුලින්ම දැළි පිහියකින් මෙම අං ගෙඩිය කපා දැමූ නමුත්, එය නැවත ඇතිවීම වැළැක්වීමට ශල්‍යකර්මයක් මගින් එහි මුල් කොටස පවා ඉවත් කරන ලදී. ශ්‍යාම් දින 10ක් රෝහලේ ප්‍රතිකාර ලැබූ අතර, පරීක්ෂණ මගින් තහවුරු වූයේ මෙය භයානක තත්ත්වයක් නොවන බවයි. මෙම සිදුවීම ඉතා දුර්ලභ ගණයේ එකක් බැවින් ඒ පිළිබඳ තොරතුරු ජාත්‍යන්තර වෛද්‍ය සඟරාවකට (International Journal of Surgery) යැවීමට වෛද්‍යවරුන් පියවර ගෙන ඇත.

පරිසර හිතකාමී වාහන සහ බැටරි නිෂ්පාදනයේ යථාර්ථය

ටෙස්ලා (Tesla) විද්‍යුත් වාහනයක චැසිය සහ බැටරි පද්ධතිය. රෝද 4 මැද බැටරි පද්ධතිය ඇති අතර පසුපසට වන්නට ඇත්තේ මෝටරයයි

අද ලෝකයේ පරිසර හිතකාමී ගමන් බිමන් ගැන කතා කරන විට මුලින්ම මතකයට එන්නේ විද්‍යුත් වාහනයි. "කාබන් විමෝචනය බිංදුවයි" යන ආකර්ශනීය ලේබලය යටතේ ප්‍රසිද්ධ වී ඇති ටෙස්ලා වැනි වාහන දෙස බලන විට අපට පෙනෙන්නේ ඉතා පිරිසිදු තාක්ෂණයක්. නමුත් මේ වාහනයක හදවත බඳු බැටරියක් නිර්මාණය කිරීමේ ක්‍රියාවලිය දෙස මඳක් විමසිලිමත්ව බැලූ විට පෙනී යන්නේ, එම බැටරිය පාරට එන්නටත් පෙර පෘථිවියට විශාල වන්දියක් ගෙවා ඇති බවයි.

එකම එක බැටරියකට අවශ්‍ය අමුද්‍රව්‍ය සොයා ගැනීම සඳහා සිදු කරන කැණීම් ප්‍රමාණය සැබවින්ම විශ්මයජනකයි. සාමාන්‍යයෙන් බැටරියක් සඳහා අවශ්‍ය ලිතියම්, කොබෝල්ට්, නිකල් සහ තඹ වැනි ඛනිජ වර්ග ටික වෙන් කරගැනීමට පමණක් පෘථිවි තලයෙන් පස් සහ පාෂාණ ටොන් 250ක් පමණ හාරා ඉවත් කළ යුතුයි. මේ දැවැන්ත මෙහෙයුම සිදු කරන්නේ Caterpillar 994A වැනි යෝධ යන්ත්‍ර මඟින් වන අතර, එවැනි එක් යන්ත්‍රයක් පැය 12ක් ක්‍රියා කිරීමට පමණක් ඩීසල් ලීටර් 1,000ක් දහනය කරනවා. මේ අනුව බලන කල, විද්‍යුත් වාහනයක් නිෂ්පාදන අවධියේදීම පරිසරයට විශාල කාබන් ණයක් (Carbon Debt) එක් කරන බව රහසක් නෙවෙයි.

මෙම තත්ත්වය හමුවේ බොහෝ දෙනෙකුට පැන නගින ගැටලුවක් වන්නේ, එසේ නම් බැටරි වාහනවලට වඩා සාමාන්‍ය පෙට්‍රල් හෝ ඩීසල් වාහනයක් භාවිත කිරීම පරිසරයට වඩා හිතකාමී නොවේද යන්නයි. නමුත් මෙහිදී අප අවධානය යොමු කළ යුත්තේ වාහනයක සම්පූර්ණ ජීවන චක්‍රය දෙසයි. සාමාන්‍ය ඉන්ධන වාහනයක් නිෂ්පාදනය කිරීමේදී පරිසරයට වන හානිය බැටරි වාහනයකට වඩා අඩු වුවත්, එය පාරේ ධාවනය වන සෑම මොහොතකම අඛණ්ඩව විෂ වායූන් වායුගෝලයට මුදාහරිනවා. විද්‍යුත් වාහනයක් කිලෝමීටර් 20,000ත් 40,000ත් අතර ප්‍රමාණයක් ධාවනය කළ පසු, එය නිෂ්පාදනය කිරීමට වැය වූ අමතර කාබන් ප්‍රමාණය පියවා ගැනීමට සමත් වෙනවා. එතැන් සිට ඉදිරියට ගතවන සෑම වසරකම එය සාමාන්‍ය වාහනයකට වඩා පරිසරය සුරකින බව විද්‍යාත්මක දත්ත පෙන්වා දෙනවා.

කෙසේ වෙතත්, මේ තාක්ෂණයේ ඇති තවත් භයානක පැත්තක් වන්නේ බැටරියක ආයු කාලය අවසන් වූ පසු එය බැහැර කරන ආකාරයයි. බැටරියක් සෑදීමට ගත් ලිතියම්, කොබෝල්ට් වැනි බැර ලෝහ, නිසි කළමනාකරණයකින් තොරව පරිසරයට මුදාහැරියහොත් ඒවා දරුණු විෂ බවට පත් වෙනවා. මෙම ලෝහ වර්ග භූගත ජලයට මුසු වීමෙන් පානීය ජලය සහ වගාබිම් විනාශ වන අතර, එය ආහාර දාමය හරහා මිනිස් සිරුරට පවා ඇතුළු විය හැකියි. එමෙන්ම, මෙම බැටරි කැඩී බිඳී ගියහොත් හෝ රත් වුවහොත් ඉතා පහසුවෙන් ගිනි ගන්නා අතර, එමඟින් පිටවන දුමාරය අතිශය විෂ සහිතයි.

අවසාන වශයෙන් ගත් කල, විද්‍යුත් වාහන තාක්ෂණය යනු දෝෂ රහිත විසඳුමක් නොවේ. බැටරියක් නිපදවීම සඳහා පොළොවට දෙන බර සහ එය නිසි ලෙස බැහැර නොකිරීමෙන් වන හානිය අවම කළ හැක්කේ ක්‍රමවත් ප්‍රතිචක්‍රීකරණ ක්‍රියාවලියක් මඟින් පමණයි. බැටරියක ඇති ලෝහවලින් 95%ක්ම නැවත ලබාගෙන අලුත් බැටරි සෑදීමට පාවිච්චි කළ හැකි නම්, අනාගතයේදී අලුතින් පතල් හෑරීමේ අවශ්‍යතාව ද අඩු වනු ඇත. එබැවින්, විද්‍යුත් වාහන සැබවින්ම "හරිත" වන්නේ එහි නිෂ්පාදනයේ සිට බැහැර කිරීම දක්වා වූ සෑම පියවරක්ම වගකීමෙන් යුතුව සිදු කරන්නේ නම් පමණි.

ශ්‍රී ලංකාවට ආසන්න මුහුදේ සිදුවන නාවික ප්‍රහාරය සහ එහි කලාපීය බලපෑම

 

ශ්‍රී ලංකාව වටා ඇති මුහුදු තීරය ලෝකයේ උපායමාර්ගිකව ඉතාමත් වැදගත් කලාපයකි. ඉන්දියන් සාගරයේ මධ්‍යයට වන්නට පිහිටා ඇති මෙම දූපත් රාජ්‍යය, මැදපෙරදිග, නැගෙනහිර ආසියාව සහ යුරෝපය යා කරන ප්‍රධාන වෙළඳ මාර්ගයන්ට අසලින් පිහිටා තිබේ. ලෝකයේ බලශක්ති ප්‍රවාහනයෙන් සහ වාණිජ වෙළඳාමෙන් විශාල කොටසක් ශ්‍රී ලංකාව අසලින් සිදුවන නිසා, මෙම මුහුදු තීරයේ සිදුවන ඕනෑම යුධමය සිදුවීමක් ජාත්‍යන්තරයේ දැඩි අවධානයට ලක්වේ. උදාහරණයක් ලෙස, ඇමරිකානු නාවික හමුදාව ශ්‍රී ලංකාවට ආසන්න මුහුදේ ප්‍රහාරයක් එල්ල කරන උපකල්පිත අවස්ථාවක් ගතහොත්, ඒ හරහා යුධ මෙහෙයුම්, සමුද්‍රීය නීතිය, කලාපීය සබඳතා සහ මානුෂීය වගකීම් පිළිබඳ සංකීර්ණ ගැටලු රාශියක් මතු වේ.

මෙවැනි තත්ත්වයක් තේරුම් ගැනීමට නම්, මුලින්ම එම ප්‍රහාරය එල්ල වූ මුහුදු තීරයේ භූගෝලීය සහ නීතිමය තත්ත්වය සොයා බැලිය යුතුය. එක්සත් ජාතීන්ගේ සමුද්‍රීය නීතියට අනුව මුහුදු කලාප කිහිපයකට බෙදා ඇත. වෙරළ තීරයේ සිට නාවික සැතපුම් 12ක් දක්වා වූ සීමාව රටක ‘දේශීය මුහුදු තීරය’ (Territorial Waters) ලෙස හැඳින්වෙන අතර එහි සම්පූර්ණ බලය අදාළ රටට හිමිවේ. එතැන් සිට නාවික සැතපුම් 200ක් දක්වා වූ සීමාව ‘අනන්‍ය ආර්ථික කලාපය’ (Exclusive Economic Zone) ලෙස හැඳින්වේ. එහිදී ස්වාභාවික සම්පත් සම්බන්ධයෙන් එම රටට අයිතියක් තිබුණද, වෙනත් රටක නාවික ක්‍රියාකාරකම් පාලනය කිරීමට පූර්ණ බලයක් හිමි නොවේ. යම් හෙයකින් මෙම සීමාවලින් ඔබ්බට ප්‍රහාරයක් සිදුවූයේ නම්, එය ජාත්‍යන්තර මුහුදේ සිදුවූවක් ලෙස සැලකෙන අතර ඒ සඳහා වෙරළබඩ රටවල අවසරය අවශ්‍ය නොවේ. එබැවින් එවැනි සිදුවීමකදී ශ්‍රී ලංකාවේ වගකීම හෝ සම්බන්ධය තීරණය වන්නේ සිදුවීම වූ ස්ථානය අනුවය.

බොහෝ විට මෙවැනි අවස්ථාවලදී බුද්ධි තොරතුරු හුවමාරු කර ගැනීම පිළිබඳවද කතාබහක් ඇතිවේ. නූතන නාවික මෙහෙයුම් සඳහා චන්ද්‍රිකා, මුහුදු සීමා නිරීක්ෂණ ගුවන් යානා සහ දියුණු තාක්ෂණික පද්ධති භාවිතා වේ. මේ නිසා ඉන්දියන් සාගරයේ නෞකාවක ගමන් මග නිරීක්ෂණය කිරීමට ඇමරිකානු නාවික හමුදාවට කලාපීය රටවල සහය අත්‍යවශ්‍ය නොවේ. මුහුදු කොල්ලකරුවන් මැඩලීමට හෝ වෙළඳ නෞකා ආරක්ෂා කිරීමට රටවල් අතර තොරතුරු හුවමාරු වුවද, ඒවා සාමාන්‍යයෙන් යුධමය ප්‍රහාර සඳහා යොදා නොගැනේ. බොහෝ විට විදේශීය නාවික මෙහෙයුමක් සිදුවන බව වෙරළබඩ රටක් දැනගන්නේ එය සිදුවී අවසන් වූ පසුව විය හැකිය.

ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපයේ ඇමරිකාව සමඟ සමීප සබඳතාවක් පවත්වන ඉන්දියාවේ භූමිකාව ගැනද මෙහිදී අවධානය යොමු වේ. ඉන්දියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර මුහුදු සීමා බෙදාගැනීම පිළිබඳ ගිවිසුම් තිබුණද, ඉන් අදහස් වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවට අයත් මුහුදු කලාපයේ පාලනය ඉන්දියාවට හිමිවන බව නොවේ. ශ්‍රී ලංකාවට තවමත් තම මුහුදු සීමාවේ පරමාධිපත්‍යය හිමිව ඇත. ඉන්දියාව ආරක්ෂක කරුණු සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකාව සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළත්, ශ්‍රී ලංකාව අසල සිදුවන මෙවැනි හමුදාමය සිදුවීමකට මැදිහත් වීම බරපතල තීරණයකි. මන්ද, ශ්‍රී ලංකාවේ ඇතිවන දේශපාලන හෝ යුධමය අස්ථාවරත්වය ඉන්දියාවේ ආරක්ෂාවටද සෘජුව බලපාන බැවිනි.

මෙම තත්ත්වය තවත් සංකීර්ණ විය හැක්කේ ඉරාන නෞකා වැනි වෙනත් පාර්ශවයන් ශ්‍රී ලංකාවේ මුහුදු සීමාවේ හෝ වරායක සිටින අවස්ථාවකදීය. ජාත්‍යන්තර මානුෂීය ප්‍රතිපත්තිවලට අනුව, ආපදාවට පත් ඕනෑම නෞකාවකට සහය ඉල්ලා සිටීමට අයිතියක් ඇත. වෛද්‍ය ආධාර, අලුත්වැඩියාවන් හෝ තාවකාලික ආරක්ෂාව සැපයීම මින් අදහස් කෙරේ. එවැනි උපකාරයක් කිරීම යනු එම රටේ දේශපාලන ස්ථාවරය අනුමත කිරීමක් නොවේ. බොහෝ රටවල් ලෝක දේශපාලන පීඩනයන් මධ්‍යයේ වුවද මෙවැනි මානුෂීය වගකීම් ඉටු කිරීමට බැඳී සිටී.

මෙවැනි අවස්ථාවක ශ්‍රී ලංකාව පෙනී සිටින්නේ තමන් ලබාදුන් සහය හුදෙක් මානුෂීය පදනම මත කළ එකක් බව පවසමිනි. සියලු පාර්ශව සමඟ විනිවිදභාවයෙන් යුතුව කටයුතු කිරීම මෙහිදී අත්‍යවශ්‍ය වේ. ශ්‍රී ලංකාව ඉතිහාසය පුරාම අනුගමනය කළේ කිසිදු බල කඳවුරකට ගැති නොවී සියලු මහා බලවතුන් සමඟ සමබර සබඳතාවක් පවත්වා ගැනීමේ ප්‍රතිපත්තියකි. අර්බුදකාරී අවස්ථාවක මෙම නොබැඳි පිළිවෙත රැක ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ.

ඇමරිකාවේ පැත්තෙන් බැලූ විට, ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන අවධානය යොමු වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ භූමිකාවට වඩා තම මෙහෙයුම් ඉලක්ක සපුරා ගැනීම කෙරෙහි ය. ශ්‍රී ලංකාව සෘජුවම සතුරු හමුදාවකට උදව් කළ බවට සාක්ෂි නොමැති නම්, ඇමරිකාව දණ්ඩනීය ක්‍රියාමාර්ග වෙනුවට රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සාකච්ඡා මගින් ගැටලුව විසඳා ගැනීමට උත්සාහ කරනු ඇත.

අවසාන වශයෙන්, මෙවැනි තත්ත්වයකදී ශ්‍රී ලංකාවට ඇති ලොකුම අභියෝගය වන්නේ මහා බලවතුන් අතර ඇතිවන ගැටුම් හමුවේ තම ස්වාධීනත්වය රැක ගැනීමයි. රට පිහිටා ඇති ස්ථානය වාසිදායක මෙන්ම අභියෝගාත්මකද වේ. එබැවින් ජාත්‍යන්තර නීතියට ගරු කරමින්, මානුෂීය වගකීම් ඉටු කරමින් සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රිකව මධ්‍යස්ථව සිටීම ශ්‍රී ලංකාව සතු වැදගත්ම උපායමාර්ගික ශක්තිය වනු ඇත.

කෘත්‍රිම බුද්ධිය සහ මානව වර්ගයාගේ අනාගතය: ගෝලීය බල අරගලයක සදාචාරාත්මක අර්බුදය

තාක්ෂණික ශිෂ්ටාචාරයේ තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයකට අප පැමිණ සිටිමු. කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) යනු හුදෙක් අපගේ ජීවිත පහසු කරන මෘදුකාංගයක් පමණක් නොව, එය ලෝක බල තුලනය තීරණය කරන අලුත්ම සාධකය බවට පත්ව තිබේ. මෑතකදී ඇමෙරිකානු ආරක්ෂක අංශ 'Anthropic' සමාගමේ 'Claude' AI තාක්ෂණය යුධමය අවශ්‍යතා සඳහා යොදාගත් පුවතින් තහවුරු වන්නේ, මනුෂ්‍ය වර්ගයාගේ යහපත උදෙසා නිර්මාණය කළ මෙවලම් පවා කෙමෙන් කෙමෙන් යුධ අවි බවට පරිවර්තනය වෙමින් පවතින බවයි.

1. තාක්ෂණික ද්විත්ව භාවිතය සහ සදාචාරාත්මක පරස්පරතාව

ඕනෑම විද්‍යාත්මක සොයාගැනීමක් මෙන්ම AI තාක්ෂණය ද 'ද්විත්ව භාවිත' (Dual-use) ලක්ෂණයෙන් යුක්තය. පිළිකා රෝග විනිශ්චය සඳහා යොදාගන්නා ඇල්ගොරිතමයකටම, යුධ පිටියක ඉලක්ක හඳුනාගැනීමේ හැකියාව ද පවතී. මෙහි ඇති බරපතළම ගැටලුව වන්නේ, තාක්ෂණය නිර්මාණය කළ සමාගම්වල "මානුෂීය ප්‍රතිපත්ති" සහ රජයන්හි "ආරක්ෂක අවශ්‍යතා" අතර පවතින ගැටුමයි. මානුෂීය අරමුණු වෙනුවෙන් කැපවුණු තාක්ෂණික ශිල්පියෙකු ලියන කේතයක් (Code), අවසානයේ මිනිස් ජීවිත විනාශ කරන මෙහෙයුමක කොටසක් වීම බරපතළ සදාචාරාත්මක කඩාවැටීමකි.

2. බලවත් ජාතීන් සහ AI අවි තරඟය (The AI Arms Race)

න්‍යෂ්ටික අවි තරඟය මෙන්ම, වර්තමානයේ ලෝක බලවතුන් අතර රහසිගත AI අවි තරඟයක් නිර්මාණය වී ඇත. ජාත්‍යන්තර සම්මුතීන් කොතෙක් තිබුණද, තමන්ගේ ජාතික ආරක්ෂාව හෝ දේශපාලන වාසිය වෙනුවෙන් මේවා නොසලකා හැරීමට බලවත් රටවල් පෙළඹෙයි. රජයන් විසින් පනවනු ලබන නීති පවා එම රජයන්හිම ආරක්ෂක අංශ විසින් ප්‍රායෝගික අවශ්‍යතා මත උල්ලංඝනය කරන ආකාරය අපට දැකගත හැකිය. මෙහි ඇති භයානකම තත්ත්වය වන්නේ, මිනිස් පාලනයෙන් තොර "ස්වයංක්‍රීය මාරාන්තික අවි" (Lethal Autonomous Weapons) බිහිවීමේ අවදානමයි.

3. තාක්ෂණික ශිල්පීන්ගේ කාර්යභාරය සහ 'ආරක්ෂිත වැටකඩොලු'

තාක්ෂණය නිර්මාණය කරන පුද්ගලයාට එය පාලනය කිරීමේ සුවිශේෂී බලයක් ඇත. තාක්ෂණික ශිල්පීන්ට තම නිර්මාණ තුළම සදාචාරාත්මක සීමාවන් (Safety Alignment) පැනවිය හැකිය. විනාශකාරී හෝ අමානුෂීය නියෝග පිළිපැදීම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලෙස AI පද්ධති පුහුණු කිරීම (Hard-coding ethics) මගින් යම් මට්ටමක පාලනයක් ලබාගත හැකිය. එසේම, ලොව පුරා තාක්ෂණික ශිල්පීන් එකාවන්ව තම නිර්මාණ යුද්ධයට යොදා ගැනීමට එරෙහිව නැගී සිටින්නේ නම්, බලවත් ජාතීන්ට පවා තම ගමන අඩාල කිරීමට සිදුවනු ඇත.

4. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලනයක අවශ්‍යතාවය

න්‍යෂ්ටික අවි පාලනය සඳහා 'International Atomic Energy Agency' (IAEA) වැනි සංවිධානයක් පවතිනවා සේම, AI තාක්ෂණය නියාමනය සඳහා ද ස්වාධීන ජාත්‍යන්තර අධිකාරියක අවශ්‍යතාව අද දැඩිව පවතී. මෙම සංවිධානයේ බලය රටවල් කිහිපයකට පමණක් සීමා වූ 'නිෂේධ බලය' සහිත පද්ධතියක් නොවිය යුතුය. ශ්‍රී ලංකාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් පවා AI නිර්මාණය කිරීමේ විභවයක් සහිත බැවින්, මෙහි පාලනය 'තාක්ෂණික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක්' මත පදනම් විය යුතුය.

5. අපට කළ හැක්කේ කුමක්ද?

සාමාන්‍ය ජනතාව ලෙස අපට තාක්ෂණිකව බලපෑම් කළ නොහැකි වුවත්, "ලෝක ජනමතය" ගොඩනැගීමට අපට හැකියාව ඇත. තාක්ෂණය දේශපාලන අවියක් බවට පත්වන ආකාරය ගැන දැනුවත් වීමත්, සදාචාරාත්මක AI භාවිතයක් ඉල්ලා හඬ නැගීමත් අත්‍යවශ්‍ය වේ. බලවත් ජාතීන් තම වාසිය වෙනුවෙන් තාක්ෂණය යොදා ගත්තද, ලෝකවාසී ජනතාවගේ සාමූහික විරෝධය හමුවේ ඔවුන්ට යම් සීමාවන් පැනවීමට සිදුවනු ඇත.

නිගමනය

කෘත්‍රිම බුද්ධිය යනු මනුෂ්‍ය වර්ගයාගේ අවසානය නොව, නව යුගයක ආරම්භය විය යුතුය. එය විනාශකාරී අවියක් වෙනවාද, නැතහොත් මානුෂීය මෙවලමක් වෙනවාද යන්න තීරණය වන්නේ බලවත් ජාතීන්ගේ දේශපාලන අවශ්‍යතා මත නොව, අප සියලු දෙනා ගොඩනගන සදාචාරාත්මක එකඟතාවය මතය. තාක්ෂණය දියුණු වන වේගයටම මිනිස් හදවතේ සහකම්පනය සහ ප්‍රඥාව දියුණු කරගැනීම අප හමුවේ ඇති ලොකුම අභියෝගයයි.

දිසාවෙන් දිසාවට වෙනස් වන "දුප්පත්කමේ ඉම" හෙවත් දරිද්‍රතා රේඛාව

කැමරාවෙන් සුනඛ රූප වෙනුවට සුනඛ ජීවිත එළිදැක්වූ එල්කේ වොගල්සාන්ග්

විශ්‍රාම දිවියක් ගත කිරීමට ලොව හොඳම රට ලෙස ශ්‍රී ලංකාව නම් කෙරෙයි

වතුර බිලෙන් ගලා ආ ආදරය: ජල මණ්ඩලයේ ‘ආදරණීය’ සේවාව

තාක්ෂණය දියුණු වන විට ලෝකය කුඩා වන බව අප අසා තිබුණත්, එය මෙතරම් "සමීප" සහ "ආදරණීය" වනු ඇතැයි අප කිසිවිටෙකත් නොසිතුවෙමු. පසුගියදා ජල සම්පාදන හා ජලාපවාහන මණ්ඩලය විසින් නිකුත් කරන ලද විද්‍යුත් බිල්පතක් දුටු පාරිභෝගිකයන්ට සිතුණේ තමන්ට ලැබී ඇත්තේ වතුර බිලක් නොව ප්‍රේම හසුනක් කියාය.

බිල්පතේ මුලටම තිබෙන්නේ "ආදරණීය (Dear) මයා/මිය" යනුවෙනි. සාමාන්‍යයෙන් රාජකාරි ලිපියක "ප්‍රිය" හෝ "ගරුකටයුතු" ලෙස භාවිත විය යුතු තැනට, ගූගල් පරිවර්තකයාගේ (Google Translate) පිහිටෙන් "ආදරණීය" යන වචනය එක් වී ඇත්තේ හදවතේ පතුලෙන්ම ගලා යන ස්නේහය පෙන්වීමට වන්නට ඇත.

තාක්ෂණික මනමාලකම්

මෙම සිදුවීමෙන් පෙනී යන්නේ කෘත්‍රි බුද්ධිය හෝ ස්වයංක්‍රීය පරිවර්තන සේවා භාවිත කිරීමේදී, "බුද්ධිය" පැත්තක තබා "කෘත්‍රිම" කොටස පමණක් අල්ලාගෙන සිටීමේ ආදීනවයි.

• පළමු වරද: ඉංග්‍රීසි බසින් පවතින රාජකාරිමය ‘Dear’ යන්න සහ පෞද්ගලික ලිපියක පවතින ‘Dear’ යන්න අතර වෙනස හඳුනා ගැනීමට මෘදුකාංගයට නොහැකි වීමයි.

• දෙවන වරද: එම පරිවර්තනය නිවැරදිදැයි බැලීමට ‘සැබෑ බුද්ධියක්’ සහිත නිලධාරියෙකු එහි නොසිටීමයි.

බිල ගෙවන්නත් හිතෙන ආදරයක්!

රුපියල් දෙදහස් ගණනක් වැඩිපුර ගෙවා ඇති නිසා ආදර සිතිවිල්ලක් පහළ වී ඇතිදැයි විටෙක සිතේ. නමුත් "ආදරණීය" ලෙස අමතා ලැබෙන බිල්පතක් දුටු විට, පාරිභෝගිකයාට සිතෙන්නේ "මේ ආදරයට මම බිලක් ගෙවන්නේ කොහොමද?" කියාය. වතුර බිල ගෙවන්නට අමතක වන පාරිභෝගිකයාට පවා, මේ ආදරණීය ඇමතුමෙන් පසු බිල ගෙවීමට නොව, ජල මණ්ඩලයට මල් කළඹක් යැවීමට සිතෙනු ඇත.

තාක්ෂණය යනු මෙවලමකි; එය ස්වාමියා කර නොගත යුතුය. අකුරු ටයිප් කිරීමට මෙන්ම ඒවා නිවැරදිදැයි බැලීමටත් "මනා සිහි කල්පනාව" අත්‍යවශ්‍ය වේ. නැතිනම් ඉදිරියේදී විදුලි බල මණ්ඩලයෙන් "මගේ හදවතේ රත්තරන් පාරිභෝගිකයා වෙත" කියා බිල්පත් එවීමටත්, මහ නගර සභාවෙන් "ඔබේ කුණු කූඩය මගේ ජීවිතයයි" කියා ප්‍රේමවන්ත ලිපි ලැබීමටත් ඉඩ ඇත.

රාජකාරි ලිපිවලට ආදරය වැගිරීමට පෙර, ජල මණ්ඩලයේ පරිවර්තකයන් මීට වඩා ටිකක් "සීතල වතුරෙන්" නා තමන් කරන දේ ගැන අවධියෙන් සිටියහොත් අගනේය!

සමාජ මාධ්‍ය කැළඹූ "හට්ටිමා ටිම් ටිම්": රිද්මයානුකූල තබ්ලා වාදනයක අපූරුව

ඔබත් පසුගිය දිනවල ෆේස්බුක් (Facebook), ටික්ටොක් (TikTok) හෝ ඉන්ස්ටග්‍රෑම් (Instagram) භාවිත කළේ නම්, ඉතා උද්‍යෝගයෙන් තබ්ලා වාදනය කරමින් අපූරු ගීතයක් ගායනා කරන පුද්ගලයකුගේ වීඩියෝවක් අනිවාර්යයෙන්ම දකින්නට ඇති. බලන ඕනෑම අයෙකුගේ දෙපා නිතැතින්ම නටවන, මුවඟට සිනහවක් ගෙනෙන මේ වීඩියෝවේ රහස කුමක්ද?

කවුද මේ "හට්ටිමා ටිම් ටිම්"?

බැලූ බැල්මට අපට නුහුරු භාෂාවකින් ඇසෙන මේ ගීතය, ඉන්දියාවේ බටහිර බෙංගාලය සහ බංග්ලාදේශය යන ප්‍රදේශවල ඉතාම ජනප්‍රිය බෙංගාලි ළමා ගීතයකි. අපේ රටේ දරුවන් "රන්වන් පාටයි සමනලයා" හෝ "හඳ හාමි" ගීතවලට ආදරය කරනවා සේම, බෙංගාලි දරුවන් තම කුඩා කාලය හැඩකර ගන්නේ මේ අපූරු "හට්ටිමටිම් ටිම්" කවියෙනි.

ගීතයේ අන්තර්ගතය සහ තේරුම

මෙම ගීතයෙන් විස්තර කරන්නේ "හට්ටිමා ටිම් ටිම්" නමින් හැඳින්වෙන මනඃකල්පිත සත්වයෙකු පිළිබඳවයි. ගීතයේ සරල අදහස මෙසේය:

"හට්ටිමා ටිම් ටිම්... උන් පිට්ටනියේ බිත්තර දමනවා. උන්ගේ හිස මත අං දෙකක් තියෙනවා. උන් තමයි හට්ටිමටිම් ටිම්..."

 

වීඩියෝව මෙතරම් ජනප්‍රිය වීමට හේතුව

මෙම වීඩියෝවේ විශේෂත්වය වන්නේ ගායනයට වඩා එහි ඇති ප්‍රාණවත් තබ්ලා වාදනයයි. ඉතා දක්ෂ ලෙස තබ්ලාවේ රිද්මය හසුරුවන මෙම වාදකයා, ගීතයේ සෑම පදයකටම ගැළපෙන පරිදි උද්‍යෝගිමත් හඬක් එක් කරයි. ළමා ගීතයක් වුවද, එහි ඇති රිද්මය නිසා එය වැඩිහිටියන් පවා නැවත නැවතත් නැරඹීමට පෙළඹී තිබේ.

ඔබටත් ගායනා කළ හැකි පද පේළි

මෙන්න ඔබටත් එම රිද්මයටම ගායනා කළ හැකි වන පරිදි සිංහල අකුරින් එහි උච්චාරණය:

හට්ටිමා ටිම් ටිම්

තාරා මාඨේ පාළේ ඩිම්!

තාදේර් ඛාඩා දූටෝ ශිං,

තාරා හට්ටිමා ටිම් ටිම්.

නිවසේදී හෝ මිතුරන් සමඟ විනෝද වන වෙලාවක මේ අපූරු රිද්මය අත්හදා බලන්න ඔබටත් පුළුවන්. සංගීතයට භාෂා භේදයක් නැති බව මේ වීඩියෝව නැවතත් අපට මතක් කර දී තිබේ.