ආදාහන බිම් තෙක් විහිද යන නව ගෝලීය සංචාරක ව්‍යාපාරය: සුන්දරත්වය අභිබවන නව ප්‍රවණතා

ශ්‍රී ලංකාව අසල්වැසි රටවලට වඩා "වේදනාකාරී" ඉන්ධන මිල ඉහළ යාමකට මුහුණ දෙන්නේ ඇයි?

ලොකු තෙල් නැව් "සිර විය හැකි" හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය

විදෙස් අමාත්‍ය විජිත හේරත් නිසා අප රට තුළ ප්‍රකට වූ පල්කි ෂර්මාගේ සාරි ව්‍යාපාරය

අයිස් අතරින් මතු වූ දහස් වසරක අභිරහස: "ඔට්සි" නම් අයිස් මිනිසා

1991 සැප්තැම්බර් 19 වැනි දින, ඕස්ට්‍රියානු ඇල්ප්ස් කඳුකරයේ ඔට්ස්තල් නිම්නයේ කඳු තරණය කරමින් සිටි එරිකා සහ හෙල්මුට් සයිමන් නම් ජර්මානු යුවළට, අයිස් අතරින් මතුව තිබූ අමුතුම ආකාරයේ සිරුරක් හමු විය. මුලින් ඔවුන් සිතුවේ එය මෑතකදී අනතුරකට ලක්වූ කඳු නගින්නෙකුගේ සිරුරක් බවයි. එහෙත්, මෙම සොයාගැනීම වසර 5,300කට වඩා පැරණි, ලොව මවිතයට පත් කළ පුරාවිද්‍යාත්මක අභිරහසක ආරම්භය විය.

අයිස්වල සැඟවුණු කාල යන්ත්‍රය 

"ඔට්සි" (Ötzi) ලෙස නම් කෙරුණු මෙම අයිස් මිනිසා, අදටත් ලොව හොඳින්ම සංරක්ෂණය වී ඇති පැරණිතම මමිය ලෙස සැලකේ. අයිස් තට්ටු තුළ වසර දහස් ගණනක් ස්වාභාවිකව මිදී තිබීම නිසා, ඔහුගේ ශරීරය පමණක් නොව ඔහු භාවිත කළ උපකරණ පවා ඉතා හොඳ තත්ත්වයෙන් සොයා ගැනීමට පර්යේෂකයන්ට හැකි විය.

ඔහු අසල තිබී හමු වූ ඊතල සහිත දුන්නක්, තඹ පොරවක්, ගල් පිහියක්, ලී බඳුන් සහ හම්වලින් සැකසූ ඇඳුම් සහ පාවහන් වැනි දෑ, නව ශිලා යුගයේ ජීවත් වූ මිනිසුන්ගේ තාක්ෂණික දියුණුව පිළිබඳ කදිම සාක්ෂි සපයයි.

ජීවිතයේ රහස් හෙළි කරමින්

ඔට්සිගේ සිරුර පරීක්ෂා කිරීමෙන් විද්‍යාඥයින්ට ඔහු පිළිබඳ විස්මිත කරුණු රැසක් හෙළි කර ගැනීමට හැකි විය:

• පච්ච කලාව: ඔහුගේ සමේ පච්ච 61ක් කොටා තිබී ඇති අතර, මේවා වේදනා නාශක ප්‍රතිකාරයක් (Acupressure) ලෙස එදා මිනිසුන් භාවිත කරන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.

• සෞඛ්‍ය තත්ත්වය: ඔහු හෘද රෝග, සන්ධි වේදනාව සහ ආමාශගත ආසාදනවලින් පවා පීඩා විඳි බව වෛද්‍ය පරීක්ෂණ මගින් තහවුරු විය.

• අවසන් ආහාර වේල: ඔහු මිය යාමට ටික වේලාවකට පෙර මුවන්ගේ මස් සහ ධාන්‍ය වර්ග අනුභව කර ඇති බව සොයාගෙන ඇත.

අභිරහස් මරණය

ඔට්සිගේ ජීවිතය අවසන් වූයේ ස්වාභාවික මරණයකින් නොවන බව පර්යේෂකයන් පවසයි. ඔහුගේ වම් උරහිසේ ඇතුළු වී තිබූ ඊතල හිසක් සහ මිය යාමට දින කිහිපයකට පෙර සිදුවූ බවට සාක්ෂි සහිත ඔහුගේ අතේ ඇති තුවාල පෙන්නුම් කරන්නේ, ඔහු ඝාතනයට ලක් වූ බවයි. කවුරුන් විසින් ඔහුව ඝාතනය කළාද යන්න තවමත් නොවිසඳුණු අභිරහසකි.

අදටත් අප අතර ජීවමාන ඔට්සි

අද වන විට, ඔට්සිගේ සිරුර ඉතාලියේ බොල්සානෝහි පිහිටි 'දකුණු ටයිරෝල් පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරයේ' විශේෂිත ශීතකරණ පෙට්ටියක තබා ඇත. ලොව පුරා සංචාරකයන්ගේ වැඩි අවධානයක් දිනාගත් මෙම සොයාගැනීම, මිනිස් ඉතිහාසයේ සැඟවුණු පරිච්ඡේදයක් අප හමුවේ දිග හරියි.

තම අපූරු සුනඛ සුරතලා ගැන පොතක් ලියූ අක්ෂි ශල්‍ය විශේෂඥ වෛද්‍ය ශිරන්ති පෙරේරා

ගැටලුව අපේ විදේශ අමාත්‍යවරයාගේ ඉංග්‍රීසි දැනුමේ අඩුකම නොවේ

ඉන්දියානු ජාතිකයෙකුගේ හිසෙහි හටගත් අමුතු "අං ගෙඩිය"

 

මෙම සිදුවීම වාර්තා වූයේ 2014 වසරේදීය. ඉන්දියානු ජාතිකයෙකු වන ශ්‍යාම් ලාල් යාදව්ගේ හිස කොහේ හෝ වැදීමෙන් පසු කුඩා ගෙඩියක් මතු වන්නට විය. වසර කිහිපයක් යනතුරුම ඔහුගේ කරණවෑමියා (Barber) මෙයට පිළියම් කළේය. නමුත් එය කොපමණ වාරයක් කැපුවද, දිගින් දිගටම වර්ධනය වී සෙන්ටිමීටර 10ක් පමණ උසට වැඩුණි. පෙනුමෙන් මෙය හරියටම අඟක් වැනි විය. එය පාලනය කරගත නොහැකි තරමට වැඩුණු නිසා අවසානයේ ඔහුට රෝහලක ශල්‍ය වෛද්‍යවරයෙකුගේ සහාය පැතීමට සිදු විය.

මෙම වර්ධනය වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී හැඳින්වෙන්නේ 'සෙබේසියස් හෝන්' (Sebaceous horn) යන නමිනි. මෙය සම සහ නියපොතු වල ඇති 'කෙරටින්' (Keratin) නැමැති පටකයෙන් සෑදෙන ගෙඩියකි. සාමාන්‍යයෙන් මේවා මුහුණ, අත්, කන් සහ නියපොතු මත හටගනී.

සාගර් ප්‍රදේශයේ භාග්‍යෝදය තීර්ථ රෝහලේ ස්නායු ශල්‍ය වෛද්‍යවරුන් විසින් මෙම අං ගෙඩිය ඉවත් කරන ලද අතර, එම පුද්ගලයා දැන් සුවය ලබමින් සිටී. ශල්‍ය වෛද්‍ය විශාල් ගජ්බියේ මහතා පැහැදිලි කළේ, මීට වසර 5කට පෙර රෝගියාගේ හිසෙහි ඇති වූ තුවාලයකින් පසු මෙම ගෙඩිය වර්ධනය වීමට පටන් ගත් බවයි.

මෙම ගෙඩිය සාදා ඇත්තේ නියපොතු වල අඩංගු කෙරටින් වලින්ම නිසා, එය ඉතා පිරිසිදු දැළි පිහියකින් කපා ඉවත් කළ හැකිය. කෙසේ වෙතත්, එය නැවත ඇතිවීම වැළැක්වීමට නම් ඊට මූලික වූ හේතුවට ප්‍රතිකාර කළ යුතුය. මෙම ගෙඩි බොහොමයක් පිළිකා තත්ත්වයන් නොවන නමුත්, පිළිකා වීමේ ඉඩකඩ ගැන නිතරම අවධානය යොමු කළ යුතුය. ප්‍රතිකාර ක්‍රම ලෙස ශල්‍යකර්ම, විකිරණ ප්‍රතිකාර සහ රසායනික ප්‍රතිකාර (Chemotherapy) යොදා ගැනේ. ශල්‍යකර්මයෙන් පසු, තුවාලය ඇති ස්ථානයට අලුත් සමක් බද්ධ කළ අතර එය දැන් සම්පූර්ණයෙන්ම සුව වී ඇත.

වෛද්‍යවරුන් මුලින්ම දැළි පිහියකින් මෙම අං ගෙඩිය කපා දැමූ නමුත්, එය නැවත ඇතිවීම වැළැක්වීමට ශල්‍යකර්මයක් මගින් එහි මුල් කොටස පවා ඉවත් කරන ලදී. ශ්‍යාම් දින 10ක් රෝහලේ ප්‍රතිකාර ලැබූ අතර, පරීක්ෂණ මගින් තහවුරු වූයේ මෙය භයානක තත්ත්වයක් නොවන බවයි. මෙම සිදුවීම ඉතා දුර්ලභ ගණයේ එකක් බැවින් ඒ පිළිබඳ තොරතුරු ජාත්‍යන්තර වෛද්‍ය සඟරාවකට (International Journal of Surgery) යැවීමට වෛද්‍යවරුන් පියවර ගෙන ඇත.

පරිසර හිතකාමී වාහන සහ බැටරි නිෂ්පාදනයේ යථාර්ථය

ටෙස්ලා (Tesla) විද්‍යුත් වාහනයක චැසිය සහ බැටරි පද්ධතිය. රෝද 4 මැද බැටරි පද්ධතිය ඇති අතර පසුපසට වන්නට ඇත්තේ මෝටරයයි

අද ලෝකයේ පරිසර හිතකාමී ගමන් බිමන් ගැන කතා කරන විට මුලින්ම මතකයට එන්නේ විද්‍යුත් වාහනයි. "කාබන් විමෝචනය බිංදුවයි" යන ආකර්ශනීය ලේබලය යටතේ ප්‍රසිද්ධ වී ඇති ටෙස්ලා වැනි වාහන දෙස බලන විට අපට පෙනෙන්නේ ඉතා පිරිසිදු තාක්ෂණයක්. නමුත් මේ වාහනයක හදවත බඳු බැටරියක් නිර්මාණය කිරීමේ ක්‍රියාවලිය දෙස මඳක් විමසිලිමත්ව බැලූ විට පෙනී යන්නේ, එම බැටරිය පාරට එන්නටත් පෙර පෘථිවියට විශාල වන්දියක් ගෙවා ඇති බවයි.

එකම එක බැටරියකට අවශ්‍ය අමුද්‍රව්‍ය සොයා ගැනීම සඳහා සිදු කරන කැණීම් ප්‍රමාණය සැබවින්ම විශ්මයජනකයි. සාමාන්‍යයෙන් බැටරියක් සඳහා අවශ්‍ය ලිතියම්, කොබෝල්ට්, නිකල් සහ තඹ වැනි ඛනිජ වර්ග ටික වෙන් කරගැනීමට පමණක් පෘථිවි තලයෙන් පස් සහ පාෂාණ ටොන් 250ක් පමණ හාරා ඉවත් කළ යුතුයි. මේ දැවැන්ත මෙහෙයුම සිදු කරන්නේ Caterpillar 994A වැනි යෝධ යන්ත්‍ර මඟින් වන අතර, එවැනි එක් යන්ත්‍රයක් පැය 12ක් ක්‍රියා කිරීමට පමණක් ඩීසල් ලීටර් 1,000ක් දහනය කරනවා. මේ අනුව බලන කල, විද්‍යුත් වාහනයක් නිෂ්පාදන අවධියේදීම පරිසරයට විශාල කාබන් ණයක් (Carbon Debt) එක් කරන බව රහසක් නෙවෙයි.

මෙම තත්ත්වය හමුවේ බොහෝ දෙනෙකුට පැන නගින ගැටලුවක් වන්නේ, එසේ නම් බැටරි වාහනවලට වඩා සාමාන්‍ය පෙට්‍රල් හෝ ඩීසල් වාහනයක් භාවිත කිරීම පරිසරයට වඩා හිතකාමී නොවේද යන්නයි. නමුත් මෙහිදී අප අවධානය යොමු කළ යුත්තේ වාහනයක සම්පූර්ණ ජීවන චක්‍රය දෙසයි. සාමාන්‍ය ඉන්ධන වාහනයක් නිෂ්පාදනය කිරීමේදී පරිසරයට වන හානිය බැටරි වාහනයකට වඩා අඩු වුවත්, එය පාරේ ධාවනය වන සෑම මොහොතකම අඛණ්ඩව විෂ වායූන් වායුගෝලයට මුදාහරිනවා. විද්‍යුත් වාහනයක් කිලෝමීටර් 20,000ත් 40,000ත් අතර ප්‍රමාණයක් ධාවනය කළ පසු, එය නිෂ්පාදනය කිරීමට වැය වූ අමතර කාබන් ප්‍රමාණය පියවා ගැනීමට සමත් වෙනවා. එතැන් සිට ඉදිරියට ගතවන සෑම වසරකම එය සාමාන්‍ය වාහනයකට වඩා පරිසරය සුරකින බව විද්‍යාත්මක දත්ත පෙන්වා දෙනවා.

කෙසේ වෙතත්, මේ තාක්ෂණයේ ඇති තවත් භයානක පැත්තක් වන්නේ බැටරියක ආයු කාලය අවසන් වූ පසු එය බැහැර කරන ආකාරයයි. බැටරියක් සෑදීමට ගත් ලිතියම්, කොබෝල්ට් වැනි බැර ලෝහ, නිසි කළමනාකරණයකින් තොරව පරිසරයට මුදාහැරියහොත් ඒවා දරුණු විෂ බවට පත් වෙනවා. මෙම ලෝහ වර්ග භූගත ජලයට මුසු වීමෙන් පානීය ජලය සහ වගාබිම් විනාශ වන අතර, එය ආහාර දාමය හරහා මිනිස් සිරුරට පවා ඇතුළු විය හැකියි. එමෙන්ම, මෙම බැටරි කැඩී බිඳී ගියහොත් හෝ රත් වුවහොත් ඉතා පහසුවෙන් ගිනි ගන්නා අතර, එමඟින් පිටවන දුමාරය අතිශය විෂ සහිතයි.

අවසාන වශයෙන් ගත් කල, විද්‍යුත් වාහන තාක්ෂණය යනු දෝෂ රහිත විසඳුමක් නොවේ. බැටරියක් නිපදවීම සඳහා පොළොවට දෙන බර සහ එය නිසි ලෙස බැහැර නොකිරීමෙන් වන හානිය අවම කළ හැක්කේ ක්‍රමවත් ප්‍රතිචක්‍රීකරණ ක්‍රියාවලියක් මඟින් පමණයි. බැටරියක ඇති ලෝහවලින් 95%ක්ම නැවත ලබාගෙන අලුත් බැටරි සෑදීමට පාවිච්චි කළ හැකි නම්, අනාගතයේදී අලුතින් පතල් හෑරීමේ අවශ්‍යතාව ද අඩු වනු ඇත. එබැවින්, විද්‍යුත් වාහන සැබවින්ම "හරිත" වන්නේ එහි නිෂ්පාදනයේ සිට බැහැර කිරීම දක්වා වූ සෑම පියවරක්ම වගකීමෙන් යුතුව සිදු කරන්නේ නම් පමණි.

ශ්‍රී ලංකාවට ආසන්න මුහුදේ සිදුවන නාවික ප්‍රහාරය සහ එහි කලාපීය බලපෑම

 

ශ්‍රී ලංකාව වටා ඇති මුහුදු තීරය ලෝකයේ උපායමාර්ගිකව ඉතාමත් වැදගත් කලාපයකි. ඉන්දියන් සාගරයේ මධ්‍යයට වන්නට පිහිටා ඇති මෙම දූපත් රාජ්‍යය, මැදපෙරදිග, නැගෙනහිර ආසියාව සහ යුරෝපය යා කරන ප්‍රධාන වෙළඳ මාර්ගයන්ට අසලින් පිහිටා තිබේ. ලෝකයේ බලශක්ති ප්‍රවාහනයෙන් සහ වාණිජ වෙළඳාමෙන් විශාල කොටසක් ශ්‍රී ලංකාව අසලින් සිදුවන නිසා, මෙම මුහුදු තීරයේ සිදුවන ඕනෑම යුධමය සිදුවීමක් ජාත්‍යන්තරයේ දැඩි අවධානයට ලක්වේ. උදාහරණයක් ලෙස, ඇමරිකානු නාවික හමුදාව ශ්‍රී ලංකාවට ආසන්න මුහුදේ ප්‍රහාරයක් එල්ල කරන උපකල්පිත අවස්ථාවක් ගතහොත්, ඒ හරහා යුධ මෙහෙයුම්, සමුද්‍රීය නීතිය, කලාපීය සබඳතා සහ මානුෂීය වගකීම් පිළිබඳ සංකීර්ණ ගැටලු රාශියක් මතු වේ.

මෙවැනි තත්ත්වයක් තේරුම් ගැනීමට නම්, මුලින්ම එම ප්‍රහාරය එල්ල වූ මුහුදු තීරයේ භූගෝලීය සහ නීතිමය තත්ත්වය සොයා බැලිය යුතුය. එක්සත් ජාතීන්ගේ සමුද්‍රීය නීතියට අනුව මුහුදු කලාප කිහිපයකට බෙදා ඇත. වෙරළ තීරයේ සිට නාවික සැතපුම් 12ක් දක්වා වූ සීමාව රටක ‘දේශීය මුහුදු තීරය’ (Territorial Waters) ලෙස හැඳින්වෙන අතර එහි සම්පූර්ණ බලය අදාළ රටට හිමිවේ. එතැන් සිට නාවික සැතපුම් 200ක් දක්වා වූ සීමාව ‘අනන්‍ය ආර්ථික කලාපය’ (Exclusive Economic Zone) ලෙස හැඳින්වේ. එහිදී ස්වාභාවික සම්පත් සම්බන්ධයෙන් එම රටට අයිතියක් තිබුණද, වෙනත් රටක නාවික ක්‍රියාකාරකම් පාලනය කිරීමට පූර්ණ බලයක් හිමි නොවේ. යම් හෙයකින් මෙම සීමාවලින් ඔබ්බට ප්‍රහාරයක් සිදුවූයේ නම්, එය ජාත්‍යන්තර මුහුදේ සිදුවූවක් ලෙස සැලකෙන අතර ඒ සඳහා වෙරළබඩ රටවල අවසරය අවශ්‍ය නොවේ. එබැවින් එවැනි සිදුවීමකදී ශ්‍රී ලංකාවේ වගකීම හෝ සම්බන්ධය තීරණය වන්නේ සිදුවීම වූ ස්ථානය අනුවය.

බොහෝ විට මෙවැනි අවස්ථාවලදී බුද්ධි තොරතුරු හුවමාරු කර ගැනීම පිළිබඳවද කතාබහක් ඇතිවේ. නූතන නාවික මෙහෙයුම් සඳහා චන්ද්‍රිකා, මුහුදු සීමා නිරීක්ෂණ ගුවන් යානා සහ දියුණු තාක්ෂණික පද්ධති භාවිතා වේ. මේ නිසා ඉන්දියන් සාගරයේ නෞකාවක ගමන් මග නිරීක්ෂණය කිරීමට ඇමරිකානු නාවික හමුදාවට කලාපීය රටවල සහය අත්‍යවශ්‍ය නොවේ. මුහුදු කොල්ලකරුවන් මැඩලීමට හෝ වෙළඳ නෞකා ආරක්ෂා කිරීමට රටවල් අතර තොරතුරු හුවමාරු වුවද, ඒවා සාමාන්‍යයෙන් යුධමය ප්‍රහාර සඳහා යොදා නොගැනේ. බොහෝ විට විදේශීය නාවික මෙහෙයුමක් සිදුවන බව වෙරළබඩ රටක් දැනගන්නේ එය සිදුවී අවසන් වූ පසුව විය හැකිය.

ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපයේ ඇමරිකාව සමඟ සමීප සබඳතාවක් පවත්වන ඉන්දියාවේ භූමිකාව ගැනද මෙහිදී අවධානය යොමු වේ. ඉන්දියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර මුහුදු සීමා බෙදාගැනීම පිළිබඳ ගිවිසුම් තිබුණද, ඉන් අදහස් වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවට අයත් මුහුදු කලාපයේ පාලනය ඉන්දියාවට හිමිවන බව නොවේ. ශ්‍රී ලංකාවට තවමත් තම මුහුදු සීමාවේ පරමාධිපත්‍යය හිමිව ඇත. ඉන්දියාව ආරක්ෂක කරුණු සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකාව සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළත්, ශ්‍රී ලංකාව අසල සිදුවන මෙවැනි හමුදාමය සිදුවීමකට මැදිහත් වීම බරපතල තීරණයකි. මන්ද, ශ්‍රී ලංකාවේ ඇතිවන දේශපාලන හෝ යුධමය අස්ථාවරත්වය ඉන්දියාවේ ආරක්ෂාවටද සෘජුව බලපාන බැවිනි.

මෙම තත්ත්වය තවත් සංකීර්ණ විය හැක්කේ ඉරාන නෞකා වැනි වෙනත් පාර්ශවයන් ශ්‍රී ලංකාවේ මුහුදු සීමාවේ හෝ වරායක සිටින අවස්ථාවකදීය. ජාත්‍යන්තර මානුෂීය ප්‍රතිපත්තිවලට අනුව, ආපදාවට පත් ඕනෑම නෞකාවකට සහය ඉල්ලා සිටීමට අයිතියක් ඇත. වෛද්‍ය ආධාර, අලුත්වැඩියාවන් හෝ තාවකාලික ආරක්ෂාව සැපයීම මින් අදහස් කෙරේ. එවැනි උපකාරයක් කිරීම යනු එම රටේ දේශපාලන ස්ථාවරය අනුමත කිරීමක් නොවේ. බොහෝ රටවල් ලෝක දේශපාලන පීඩනයන් මධ්‍යයේ වුවද මෙවැනි මානුෂීය වගකීම් ඉටු කිරීමට බැඳී සිටී.

මෙවැනි අවස්ථාවක ශ්‍රී ලංකාව පෙනී සිටින්නේ තමන් ලබාදුන් සහය හුදෙක් මානුෂීය පදනම මත කළ එකක් බව පවසමිනි. සියලු පාර්ශව සමඟ විනිවිදභාවයෙන් යුතුව කටයුතු කිරීම මෙහිදී අත්‍යවශ්‍ය වේ. ශ්‍රී ලංකාව ඉතිහාසය පුරාම අනුගමනය කළේ කිසිදු බල කඳවුරකට ගැති නොවී සියලු මහා බලවතුන් සමඟ සමබර සබඳතාවක් පවත්වා ගැනීමේ ප්‍රතිපත්තියකි. අර්බුදකාරී අවස්ථාවක මෙම නොබැඳි පිළිවෙත රැක ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ.

ඇමරිකාවේ පැත්තෙන් බැලූ විට, ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන අවධානය යොමු වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ භූමිකාවට වඩා තම මෙහෙයුම් ඉලක්ක සපුරා ගැනීම කෙරෙහි ය. ශ්‍රී ලංකාව සෘජුවම සතුරු හමුදාවකට උදව් කළ බවට සාක්ෂි නොමැති නම්, ඇමරිකාව දණ්ඩනීය ක්‍රියාමාර්ග වෙනුවට රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සාකච්ඡා මගින් ගැටලුව විසඳා ගැනීමට උත්සාහ කරනු ඇත.

අවසාන වශයෙන්, මෙවැනි තත්ත්වයකදී ශ්‍රී ලංකාවට ඇති ලොකුම අභියෝගය වන්නේ මහා බලවතුන් අතර ඇතිවන ගැටුම් හමුවේ තම ස්වාධීනත්වය රැක ගැනීමයි. රට පිහිටා ඇති ස්ථානය වාසිදායක මෙන්ම අභියෝගාත්මකද වේ. එබැවින් ජාත්‍යන්තර නීතියට ගරු කරමින්, මානුෂීය වගකීම් ඉටු කරමින් සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රිකව මධ්‍යස්ථව සිටීම ශ්‍රී ලංකාව සතු වැදගත්ම උපායමාර්ගික ශක්තිය වනු ඇත.

කෘත්‍රිම බුද්ධිය සහ මානව වර්ගයාගේ අනාගතය: ගෝලීය බල අරගලයක සදාචාරාත්මක අර්බුදය

තාක්ෂණික ශිෂ්ටාචාරයේ තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයකට අප පැමිණ සිටිමු. කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) යනු හුදෙක් අපගේ ජීවිත පහසු කරන මෘදුකාංගයක් පමණක් නොව, එය ලෝක බල තුලනය තීරණය කරන අලුත්ම සාධකය බවට පත්ව තිබේ. මෑතකදී ඇමෙරිකානු ආරක්ෂක අංශ 'Anthropic' සමාගමේ 'Claude' AI තාක්ෂණය යුධමය අවශ්‍යතා සඳහා යොදාගත් පුවතින් තහවුරු වන්නේ, මනුෂ්‍ය වර්ගයාගේ යහපත උදෙසා නිර්මාණය කළ මෙවලම් පවා කෙමෙන් කෙමෙන් යුධ අවි බවට පරිවර්තනය වෙමින් පවතින බවයි.

1. තාක්ෂණික ද්විත්ව භාවිතය සහ සදාචාරාත්මක පරස්පරතාව

ඕනෑම විද්‍යාත්මක සොයාගැනීමක් මෙන්ම AI තාක්ෂණය ද 'ද්විත්ව භාවිත' (Dual-use) ලක්ෂණයෙන් යුක්තය. පිළිකා රෝග විනිශ්චය සඳහා යොදාගන්නා ඇල්ගොරිතමයකටම, යුධ පිටියක ඉලක්ක හඳුනාගැනීමේ හැකියාව ද පවතී. මෙහි ඇති බරපතළම ගැටලුව වන්නේ, තාක්ෂණය නිර්මාණය කළ සමාගම්වල "මානුෂීය ප්‍රතිපත්ති" සහ රජයන්හි "ආරක්ෂක අවශ්‍යතා" අතර පවතින ගැටුමයි. මානුෂීය අරමුණු වෙනුවෙන් කැපවුණු තාක්ෂණික ශිල්පියෙකු ලියන කේතයක් (Code), අවසානයේ මිනිස් ජීවිත විනාශ කරන මෙහෙයුමක කොටසක් වීම බරපතළ සදාචාරාත්මක කඩාවැටීමකි.

2. බලවත් ජාතීන් සහ AI අවි තරඟය (The AI Arms Race)

න්‍යෂ්ටික අවි තරඟය මෙන්ම, වර්තමානයේ ලෝක බලවතුන් අතර රහසිගත AI අවි තරඟයක් නිර්මාණය වී ඇත. ජාත්‍යන්තර සම්මුතීන් කොතෙක් තිබුණද, තමන්ගේ ජාතික ආරක්ෂාව හෝ දේශපාලන වාසිය වෙනුවෙන් මේවා නොසලකා හැරීමට බලවත් රටවල් පෙළඹෙයි. රජයන් විසින් පනවනු ලබන නීති පවා එම රජයන්හිම ආරක්ෂක අංශ විසින් ප්‍රායෝගික අවශ්‍යතා මත උල්ලංඝනය කරන ආකාරය අපට දැකගත හැකිය. මෙහි ඇති භයානකම තත්ත්වය වන්නේ, මිනිස් පාලනයෙන් තොර "ස්වයංක්‍රීය මාරාන්තික අවි" (Lethal Autonomous Weapons) බිහිවීමේ අවදානමයි.

3. තාක්ෂණික ශිල්පීන්ගේ කාර්යභාරය සහ 'ආරක්ෂිත වැටකඩොලු'

තාක්ෂණය නිර්මාණය කරන පුද්ගලයාට එය පාලනය කිරීමේ සුවිශේෂී බලයක් ඇත. තාක්ෂණික ශිල්පීන්ට තම නිර්මාණ තුළම සදාචාරාත්මක සීමාවන් (Safety Alignment) පැනවිය හැකිය. විනාශකාරී හෝ අමානුෂීය නියෝග පිළිපැදීම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලෙස AI පද්ධති පුහුණු කිරීම (Hard-coding ethics) මගින් යම් මට්ටමක පාලනයක් ලබාගත හැකිය. එසේම, ලොව පුරා තාක්ෂණික ශිල්පීන් එකාවන්ව තම නිර්මාණ යුද්ධයට යොදා ගැනීමට එරෙහිව නැගී සිටින්නේ නම්, බලවත් ජාතීන්ට පවා තම ගමන අඩාල කිරීමට සිදුවනු ඇත.

4. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලනයක අවශ්‍යතාවය

න්‍යෂ්ටික අවි පාලනය සඳහා 'International Atomic Energy Agency' (IAEA) වැනි සංවිධානයක් පවතිනවා සේම, AI තාක්ෂණය නියාමනය සඳහා ද ස්වාධීන ජාත්‍යන්තර අධිකාරියක අවශ්‍යතාව අද දැඩිව පවතී. මෙම සංවිධානයේ බලය රටවල් කිහිපයකට පමණක් සීමා වූ 'නිෂේධ බලය' සහිත පද්ධතියක් නොවිය යුතුය. ශ්‍රී ලංකාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් පවා AI නිර්මාණය කිරීමේ විභවයක් සහිත බැවින්, මෙහි පාලනය 'තාක්ෂණික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක්' මත පදනම් විය යුතුය.

5. අපට කළ හැක්කේ කුමක්ද?

සාමාන්‍ය ජනතාව ලෙස අපට තාක්ෂණිකව බලපෑම් කළ නොහැකි වුවත්, "ලෝක ජනමතය" ගොඩනැගීමට අපට හැකියාව ඇත. තාක්ෂණය දේශපාලන අවියක් බවට පත්වන ආකාරය ගැන දැනුවත් වීමත්, සදාචාරාත්මක AI භාවිතයක් ඉල්ලා හඬ නැගීමත් අත්‍යවශ්‍ය වේ. බලවත් ජාතීන් තම වාසිය වෙනුවෙන් තාක්ෂණය යොදා ගත්තද, ලෝකවාසී ජනතාවගේ සාමූහික විරෝධය හමුවේ ඔවුන්ට යම් සීමාවන් පැනවීමට සිදුවනු ඇත.

නිගමනය

කෘත්‍රිම බුද්ධිය යනු මනුෂ්‍ය වර්ගයාගේ අවසානය නොව, නව යුගයක ආරම්භය විය යුතුය. එය විනාශකාරී අවියක් වෙනවාද, නැතහොත් මානුෂීය මෙවලමක් වෙනවාද යන්න තීරණය වන්නේ බලවත් ජාතීන්ගේ දේශපාලන අවශ්‍යතා මත නොව, අප සියලු දෙනා ගොඩනගන සදාචාරාත්මක එකඟතාවය මතය. තාක්ෂණය දියුණු වන වේගයටම මිනිස් හදවතේ සහකම්පනය සහ ප්‍රඥාව දියුණු කරගැනීම අප හමුවේ ඇති ලොකුම අභියෝගයයි.

දිසාවෙන් දිසාවට වෙනස් වන "දුප්පත්කමේ ඉම" හෙවත් දරිද්‍රතා රේඛාව

කැමරාවෙන් සුනඛ රූප වෙනුවට සුනඛ ජීවිත එළිදැක්වූ එල්කේ වොගල්සාන්ග්

විශ්‍රාම දිවියක් ගත කිරීමට ලොව හොඳම රට ලෙස ශ්‍රී ලංකාව නම් කෙරෙයි

වතුර බිලෙන් ගලා ආ ආදරය: ජල මණ්ඩලයේ ‘ආදරණීය’ සේවාව

තාක්ෂණය දියුණු වන විට ලෝකය කුඩා වන බව අප අසා තිබුණත්, එය මෙතරම් "සමීප" සහ "ආදරණීය" වනු ඇතැයි අප කිසිවිටෙකත් නොසිතුවෙමු. පසුගියදා ජල සම්පාදන හා ජලාපවාහන මණ්ඩලය විසින් නිකුත් කරන ලද විද්‍යුත් බිල්පතක් දුටු පාරිභෝගිකයන්ට සිතුණේ තමන්ට ලැබී ඇත්තේ වතුර බිලක් නොව ප්‍රේම හසුනක් කියාය.

බිල්පතේ මුලටම තිබෙන්නේ "ආදරණීය (Dear) මයා/මිය" යනුවෙනි. සාමාන්‍යයෙන් රාජකාරි ලිපියක "ප්‍රිය" හෝ "ගරුකටයුතු" ලෙස භාවිත විය යුතු තැනට, ගූගල් පරිවර්තකයාගේ (Google Translate) පිහිටෙන් "ආදරණීය" යන වචනය එක් වී ඇත්තේ හදවතේ පතුලෙන්ම ගලා යන ස්නේහය පෙන්වීමට වන්නට ඇත.

තාක්ෂණික මනමාලකම්

මෙම සිදුවීමෙන් පෙනී යන්නේ කෘත්‍රි බුද්ධිය හෝ ස්වයංක්‍රීය පරිවර්තන සේවා භාවිත කිරීමේදී, "බුද්ධිය" පැත්තක තබා "කෘත්‍රිම" කොටස පමණක් අල්ලාගෙන සිටීමේ ආදීනවයි.

• පළමු වරද: ඉංග්‍රීසි බසින් පවතින රාජකාරිමය ‘Dear’ යන්න සහ පෞද්ගලික ලිපියක පවතින ‘Dear’ යන්න අතර වෙනස හඳුනා ගැනීමට මෘදුකාංගයට නොහැකි වීමයි.

• දෙවන වරද: එම පරිවර්තනය නිවැරදිදැයි බැලීමට ‘සැබෑ බුද්ධියක්’ සහිත නිලධාරියෙකු එහි නොසිටීමයි.

බිල ගෙවන්නත් හිතෙන ආදරයක්!

රුපියල් දෙදහස් ගණනක් වැඩිපුර ගෙවා ඇති නිසා ආදර සිතිවිල්ලක් පහළ වී ඇතිදැයි විටෙක සිතේ. නමුත් "ආදරණීය" ලෙස අමතා ලැබෙන බිල්පතක් දුටු විට, පාරිභෝගිකයාට සිතෙන්නේ "මේ ආදරයට මම බිලක් ගෙවන්නේ කොහොමද?" කියාය. වතුර බිල ගෙවන්නට අමතක වන පාරිභෝගිකයාට පවා, මේ ආදරණීය ඇමතුමෙන් පසු බිල ගෙවීමට නොව, ජල මණ්ඩලයට මල් කළඹක් යැවීමට සිතෙනු ඇත.

තාක්ෂණය යනු මෙවලමකි; එය ස්වාමියා කර නොගත යුතුය. අකුරු ටයිප් කිරීමට මෙන්ම ඒවා නිවැරදිදැයි බැලීමටත් "මනා සිහි කල්පනාව" අත්‍යවශ්‍ය වේ. නැතිනම් ඉදිරියේදී විදුලි බල මණ්ඩලයෙන් "මගේ හදවතේ රත්තරන් පාරිභෝගිකයා වෙත" කියා බිල්පත් එවීමටත්, මහ නගර සභාවෙන් "ඔබේ කුණු කූඩය මගේ ජීවිතයයි" කියා ප්‍රේමවන්ත ලිපි ලැබීමටත් ඉඩ ඇත.

රාජකාරි ලිපිවලට ආදරය වැගිරීමට පෙර, ජල මණ්ඩලයේ පරිවර්තකයන් මීට වඩා ටිකක් "සීතල වතුරෙන්" නා තමන් කරන දේ ගැන අවධියෙන් සිටියහොත් අගනේය!

සමාජ මාධ්‍ය කැළඹූ "හට්ටිමා ටිම් ටිම්": රිද්මයානුකූල තබ්ලා වාදනයක අපූරුව

ඔබත් පසුගිය දිනවල ෆේස්බුක් (Facebook), ටික්ටොක් (TikTok) හෝ ඉන්ස්ටග්‍රෑම් (Instagram) භාවිත කළේ නම්, ඉතා උද්‍යෝගයෙන් තබ්ලා වාදනය කරමින් අපූරු ගීතයක් ගායනා කරන පුද්ගලයකුගේ වීඩියෝවක් අනිවාර්යයෙන්ම දකින්නට ඇති. බලන ඕනෑම අයෙකුගේ දෙපා නිතැතින්ම නටවන, මුවඟට සිනහවක් ගෙනෙන මේ වීඩියෝවේ රහස කුමක්ද?

කවුද මේ "හට්ටිමා ටිම් ටිම්"?

බැලූ බැල්මට අපට නුහුරු භාෂාවකින් ඇසෙන මේ ගීතය, ඉන්දියාවේ බටහිර බෙංගාලය සහ බංග්ලාදේශය යන ප්‍රදේශවල ඉතාම ජනප්‍රිය බෙංගාලි ළමා ගීතයකි. අපේ රටේ දරුවන් "රන්වන් පාටයි සමනලයා" හෝ "හඳ හාමි" ගීතවලට ආදරය කරනවා සේම, බෙංගාලි දරුවන් තම කුඩා කාලය හැඩකර ගන්නේ මේ අපූරු "හට්ටිමටිම් ටිම්" කවියෙනි.

ගීතයේ අන්තර්ගතය සහ තේරුම

මෙම ගීතයෙන් විස්තර කරන්නේ "හට්ටිමා ටිම් ටිම්" නමින් හැඳින්වෙන මනඃකල්පිත සත්වයෙකු පිළිබඳවයි. ගීතයේ සරල අදහස මෙසේය:

"හට්ටිමා ටිම් ටිම්... උන් පිට්ටනියේ බිත්තර දමනවා. උන්ගේ හිස මත අං දෙකක් තියෙනවා. උන් තමයි හට්ටිමටිම් ටිම්..."

 

වීඩියෝව මෙතරම් ජනප්‍රිය වීමට හේතුව

මෙම වීඩියෝවේ විශේෂත්වය වන්නේ ගායනයට වඩා එහි ඇති ප්‍රාණවත් තබ්ලා වාදනයයි. ඉතා දක්ෂ ලෙස තබ්ලාවේ රිද්මය හසුරුවන මෙම වාදකයා, ගීතයේ සෑම පදයකටම ගැළපෙන පරිදි උද්‍යෝගිමත් හඬක් එක් කරයි. ළමා ගීතයක් වුවද, එහි ඇති රිද්මය නිසා එය වැඩිහිටියන් පවා නැවත නැවතත් නැරඹීමට පෙළඹී තිබේ.

ඔබටත් ගායනා කළ හැකි පද පේළි

මෙන්න ඔබටත් එම රිද්මයටම ගායනා කළ හැකි වන පරිදි සිංහල අකුරින් එහි උච්චාරණය:

හට්ටිමා ටිම් ටිම්

තාරා මාඨේ පාළේ ඩිම්!

තාදේර් ඛාඩා දූටෝ ශිං,

තාරා හට්ටිමා ටිම් ටිම්.

නිවසේදී හෝ මිතුරන් සමඟ විනෝද වන වෙලාවක මේ අපූරු රිද්මය අත්හදා බලන්න ඔබටත් පුළුවන්. සංගීතයට භාෂා භේදයක් නැති බව මේ වීඩියෝව නැවතත් අපට මතක් කර දී තිබේ.

කුඩා දැරියන් ලිංගික සූරාකෑමට ලක් කරන සූක්ෂ්ම ජාලයක් පවත්වාගෙන ගිය ජෙෆ්රි එප්ස්ටයින් අපේ රටටත් පැමිණ තිබේද?

ආලෝකා ද කැටුව හිමිවරුන් යන සාම පා ගමනේ ඉදිරිය කුමක්ද?

ඩොලර් බිලියන සිය ගණනක ලාභ උපදවන පදිකයින්ගේ පිබිදීම

සඟ පිරිවරක් සහ ආලෝකා සමඟ ලෝක සාමයේ ආලෝකය සොයා වඩින පඤ්ඤාකර හාමුදුරුවෝ

මාරාන්තික නිපා වෛරසයේ ඇත්ත කතාව

ධර්ම යුද්ධය 2" සමඟ කතාවට ලක් වන සිනමා ප්‍රතිනිර්මාණකරණය (Movie Remaking)

හැම දේටම "හොට නොදාන" චරිතයක් වූ අපේ රටේ නව ඇමෙරිකානු තානාපති එරික් ඩී. මයර්

සාමය ගැන නොදත් නමුත් ලොවටම සාමයේ ආලෝකය විහිදුවන ආලෝකා

දිත්වා සුළි කුණාටුවෙන් ඉහළ ගිය අපේ රටේ දුප්පත්කමට මොකද කරන්නේ?

අඟහරු ගමන සහ ඇලිසා කාර්සන්: ලෝකයම රැවටුණු සුන්දර බොරුව - The Mars Mission and Alyssa Carson: A Beautiful Myth That Misled the Globe

මෑත වසරවලදී, ඇලිසා කාර්සන් නම් ඇමරිකානු තරුණියක අඟහරු ග්‍රහයා වෙත යන ආපසු නොඑන ගමනක් සඳහා පෘථිවිය සදහටම අත්හැර යාමට නියමිත බව පවසන, හැඟීම්බර කතාවලින් සමාජ මාධ්‍ය ජාලා පිරී ගොස් තිබේ. මෙම ප්‍රචාරයන්ට අනුව, 2030 වසරේදී පමණ සැලසුම් කර ඇති මෙම ආපසු නොඑන ගමන සඳහා ඇය දැනටමත් තෝරාගෙන ඇති අතර, තමා කිසි දිනක පෘථිවියට නොපැමිණෙන බවත්, විවාහ නොවී හෝ සාමාන්‍ය ජීවිතයක් ගත නොකරන බවත් ඇය හොඳින්ම දනී. මෙම කථා බොහෝ විට ඉදිරිපත් කරන්නේ විද්‍යාව සහ මානව ප්‍රගතිය උදෙසා කරනු ලබන උදාර පරිත්‍යාගයක් ලෙසිනි.

කෙසේ වෙතත්, මේ පිළිබඳ හොඳින් විමසා බැලීමේදී එම කථා සත්‍ය කරුණු හමුවේ බිඳ වැටේ. ඇලිසා කාර්සන්ගේ අඟහරු ගමන පිළිබඳ මෙම ප්‍රකාශ තහවුරු කළ තොරතුරු, නිල අභ්‍යවකාශ ආයතනවල නිවේදන හෝ නූතන අභ්‍යවකාශ ගවේෂණයේ සැබෑ තත්ත්වයන් මත පදනම් වූ ඒවා නොවේ. ඒ වෙනුවට, මෙයින් පෙනී යන්නේ පුද්ගලික අභිලාෂයන් ස්ථිර තීරණ ලෙසත්, අනුමාන කිරීම් "සත්‍ය කරුණු" ලෙසත් පරිවර්තනය කිරීමට සමාජ මාධ්‍ය සමත් වී ඇති ආකාරයයි.

ඇලිසා කාර්සන් යනු සැබෑ චරිතයක් වන අතර අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය පිළිබඳ ඇයගේ උනන්දුව ද අවංක එකකි. 2001 වසරේදී එක්සත් ජනපදයේ උපත ලැබූ ඇය, කුඩා කල සිටම තාරකා විද්‍යාව සහ අභ්‍යවකාශ සංචාර කෙරෙහි දැඩි ඇල්මක් දැක්වූවාය. නව යොවුන් වියේදී ඇය නාසා (NASA) ආයතනයට සම්බන්ධ ස්ථානවල සංවිධානය කරන ලද අභ්‍යවකාශ කඳවුරු සහ පුහුණු වැඩසටහන් කිහිපයකට සහභාගී වූවාය. පසුව ඇය පෞද්ගලික ගුවන් නියමු බලපත්‍රයක් ලබා ගත් අතර, තාරකා ජීව විද්‍යාව සහ ග්‍රහලෝක විද්‍යාව පිළිබඳ විධිමත් අධ්‍යාපනයක් ද ලැබුවාය. කාලයත් සමඟ ඇය අන්තර්ජාලය තුළ කැපී පෙනෙන චරිතයක් බවට පත් වූ අතර, මිනිසා අඟහරු වෙත යැවීමේ මෙහෙයුමකට දායක වීමේ ඇයගේ පුද්ගලික සිහිනය ගැන නිතර අදහස් දැක්වූවාය.

කෙසේ වෙතත්, මෙම පසුබිම නැවත නැවතත් වැරදි ලෙස ඉදිරිපත් කර ඇත. සමාජ මාධ්‍ය සටහන් බොහෝ විට කාර්සන්ව හඳුන්වන්නේ නාසා ආයතනයෙන් පුහුණුව ලැබූ ගගනගාමියෙකු ලෙස හෝ අන්තර් ග්‍රහලෝක සංචාරයක් සඳහා අවශ්‍ය සියලුම දුෂ්කර පරීක්ෂණ දැනටමත් සමත් වූ අයෙකු ලෙසය. නමුත් සත්‍යය නම්, නාසා ආයතනය ඇයව කිසි දිනක ගගනගාමියෙකු, ගගනගාමී අපේක්ෂකයෙකු හෝ නිල පුහුණු වන්නෙකු ලෙස නම් කර නොමැති වීමයි. නාසා ආයතනයට සම්බන්ධ අධ්‍යාපනික වැඩසටහන් හෝ වැඩමුළුවලට සහභාගී වීම වෘත්තීය ගගනගාමී පුහුණුවක් ලෙස සැලකිය නොහැකි අතර, එයින් එම ආයතනයේ නිල අනුමැතියක් ද අදහස් නොවේ. නාසා ආයතනයෙන් උත්තේජනය ලැබීම සහ නාසා ආයතනයේ සේවය කිරීම අතර ඇති වෙනස මෙම ප්‍රචාරවලදී බොහෝ විට නොසලකා හැර තිබේ.

ඇලිසා කාර්සන් ආපසු නොඑන ලෙස අඟහරු ග්‍රහයා වෙත යනු ඇති බවට කෙරෙන වඩාත්ම ආන්දෝලනාත්මක ප්‍රකාශයෙහි කිසිදු සත්‍ය පදනමක් නොමැත. නාසා ආයතනය නිරන්තරයෙන් ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ තමන් සිදු කරන ඕනෑම මානව මෙහෙයුමක් කාර්ය මණ්ඩලයේ ආරක්ෂාව සහ ඔවුන් නැවත පෘථිවියට ගෙන්වා ගැනීමේ මූලධර්මය මත පදනම් වන බවයි. නැවත පැමිණීමේ සැලසුමක් නොමැතිව මිනිසුන්ව මෙහෙයුමක යැවීමේ අදහස නාසා ආයතනයේ සදාචාරාත්මක රාමුවට, මෙහෙයුම් ප්‍රමිතීන්ට සහ නීතිමය වගකීම්වලට පටහැනි වේ. ඇතැම් පෞද්ගලික අංශ මගින් අඟහරු මත ජනාවාස පිහිටුවීම පිළිබඳ මෙවැනි අදහස් ඉදිරිපත් වී තිබුණද, ඒවා කිසිවක් සාර්ථක හෝ අනුමත වූ මෙහෙයුම් දක්වා වර්ධනය වී නොමැත.

කාර්සන් පිළිබඳ ඇති වී තිබෙන මෙම ව්‍යාකූලත්වයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් "Mars One" නම් දැන් අභාවයට ගොස් ඇති පෞද්ගලික ව්‍යාපෘතියක කරුණු සමග පටලවා තිබෙන බව පෙනේ. මෙම සංවිධානය 2010 දශකයේ මුල් භාගයේදී අඟහරු මත ආපසු නොඑන මානව ජනාවාසයක් පිහිටුවීමට යෝජනා කරමින් ලෝක අවධානය දිනා ගත්තේය. කාර්සන් එක් අවස්ථාවක මෙම ව්‍යාපෘතියේ මහජන තානාපතිවරියක ලෙස කටයුතු කළාය. එය ගුවන් ගමන් සඳහා පුහුණු වීමක් නොව අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය කෙරෙහි ඇති උනන්දුව ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ භූමිකාවකි. අවසානයේදී මූල්‍ය සහ තාක්ෂණික නොහැකියාවන් හේතුවෙන් "Mars One" ව්‍යාපෘතිය අසාර්ථක වූ අතර, කිසිදු අභ්‍යවකාශ යානයක් හෝ ගුවන්ගත කිරීමක් සිදු නොවීය. එසේ වුවද, සමාජ මාධ්‍ය ජාලා තවමත් මෙම අසාර්ථක ව්‍යාපෘතිය නාසා ආයතනයේ සක්‍රීය වැඩසටහනක් ලෙස හුවා දක්වමින් කාර්සන්ගේ අඟහරු ගමන පිළිබඳ මිථ්‍යාව පවත්වාගෙන යයි.

තවත් නිතර කියවෙන ප්‍රකාශයක් වන්නේ අඟහරු වෙත මානව මෙහෙයුමක් 2030 වසරට සැලසුම් කර ඇති බවත්, කාර්සන් ඒ සඳහා දැනටමත් අනුයුක්ත කර ඇති බවත්ය. නමුත් සැබවින්ම නාසා ආයතනයේ අඟහරු සැලසුම් මීට වඩා බෙහෙවින් සංකීර්ණ සහ ප්‍රවේශම් සහගතය. අඟහරු වෙත මිනිසුන් යැවීම යනු ස්ථාවර කාලසටහනකට අනුව කෙරෙන මෙහෙයුමකට වඩා දිගුකාලීන අරමුණකි. නාසා ආයතනයේ වර්තමාන උපායමාර්ගය වන්නේ "ආටෙමිස්" (Artemis) වැඩසටහන හරහා චන්ද්‍රයා වෙත ප්‍රමුඛතාව ලබා දීමයි. එය අභ්‍යවකාශයේ තාක්ෂණයන් සහ මිනිසාගේ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව පරීක්ෂා කිරීම සඳහා සැලසුම් කර ඇත. විකිරණවලට නිරාවරණය වීම සහ හුදකලා වීම වැනි අභ්‍යවකාශ ගමනකදී ඇති වන අභියෝගවලට මුහුණ දීමට මෙය පෙරහුරුවක් වනු ඇත.

වසර ගණනාවක සාර්ථක චන්ද්‍ර මෙහෙයුම් සහ තාක්ෂණික තහවුරු කිරීම්වලින් පසුව පමණක් අඟහරු ගමනක් ප්‍රායෝගික තත්ත්වයකට පත් වනු ඇත. එයට පවා, ඒ සඳහා කිසිදු ගගනගාමියෙකු තෝරාගෙන නැති අතර, කිසිදු යානයක් හෝ දියත් කිරීමේ දිනයක් ස්ථිර කර නැත. 2030 වසර ස්ථිර දිනයක් ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම අභ්‍යවකාශ ආයතන ක්‍රියා කරන ආකාරය පිළිබඳ වැරදි වැටහීමක් ඇති කරයි.

වෘත්තීය ගගනගාමියෙකු වීමට අවශ්‍ය සැබෑ සුදුසුකම් තේරුම් ගත් විට මෙම සමාජ මාධ්‍ය ප්‍රකාශයන්හි අසත්‍යතාවය තවදුරටත් පැහැදිලි වේ. නාසා ගගනගාමී අපේක්ෂකයින්ට සාමාන්‍යයෙන් ඉංජිනේරු විද්‍යාව, භෞතික විද්‍යාව, ජීව විද්‍යාව, ගණිතය හෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව පිළිබඳ උසස් උපාධි සහ වසර ගණනාවක වෘත්තීය පළපුරුද්ද තිබිය යුතුය. මෙම තේරීම් ක්‍රියාවලිය ඉතා තරගකාරී වන අතර දහස් ගණන් අයදුම්කරුවන් අතරින් දැඩි වෛද්‍ය සහ තාක්ෂණික පරීක්ෂණ හරහා සුදුස්සන් තෝරා ගනු ලැබේ. තෝරාගත් අය පවා අභ්‍යවකාශ මෙහෙයුමකට සම්බන්ධ වීමට වසර ගණනාවක් බලා සිටිය යුතු අතර, ඇතැම් අයට කිසි දිනක අභ්‍යවකාශයට යාමට අවස්ථාව ලැබෙන්නේ නැත.

ඇලිසා කාර්සන්ගේ අධ්‍යාපනික උත්සාහයන් සහ අභ්‍යවකාශ ගවේෂණය වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම අගය කළ යුතුය. නමුත් ඒවා මෙම නිල ක්‍රියාවලියට ආදේශකයක් නොවේ. කෙතරම් අවංක වුවද, බලාපොරොත්තුවක් තිබූ පමණින් එය තේරී පත්වීමක් ලෙස සැලකිය නොහැක. සමාජ මාධ්‍ය සටහන් බොහෝ විට මෙම වෙනස මකා දමමින්, පුද්ගලික සිහින නිල සැලසුම් ලෙස හුවා දක්වයි.

මෙම මිථ්‍යාවන් දිගින් දිගටම පැවතීමෙන් අන්තර්ජාලය හරහා වැරදි තොරතුරු පැතිරෙන ආකාරය ගැන බොහෝ දේ හෙළි වේ. තරුණියක් සදහටම පෘථිවිය අත්හැර යන බව පවසන කතාව හැඟීම්බරව ප්‍රබල එකකි. එහි ධෛර්යය, පරිත්‍යාගය සහ දෛවය වැනි කරුණු අන්තර්ගත වන බැවින් එය වේගයෙන් ප්‍රචාරය වේ. මූලාශ්‍ර හෝ සන්දර්භය නොමැතිව මෙම කථා නැවත නැවත පළ කරන විට, ඒවා සත්‍ය බව පෙනෙන්නට ගනී. කාලයත් සමඟ මෙම අනුමාන කිරීම් සත්‍ය කරුණුවලට පටහැනි වුවද, ඒවා "පොදු දැනුම" ලෙස සමාජයේ තහවුරු වේ.

මෙයින් අදහස් කරන්නේ ඇලිසා කාර්සන් අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව ප්‍රචලිත කිරීමට දරන උත්සාහය අවතක්සේරු කිරීමක් නොවේ. ඇය තරුණ තරුණියන් බොහෝ දෙනෙකුට අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව ගැන උනන්දු වීමට පෙළඹවීමක් ලබා දී ඇත. ගැටලුව පැන නගින්නේ එම පෙළඹවීම නිල තහවුරු කිරීමක් ලෙස වරදවා වටහා ගත් විට සහ පුද්ගලික අභිලාෂයන් ආයතනික තීරණ ලෙස වැරදියට ඉදිරිපත් කරන විටය.

අවසාන වශයෙන්, ඇලිසා කාර්සන් සහ අඟහරු මෙහෙයුම පිළිබඳ කතාව අභ්‍යවකාශ සංචාර ගැන කතා කරනවාට වඩා වර්තමාන තොරතුරු පද්ධතිය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය ගැන අපට උගන්වයි. සංකීර්ණ විද්‍යාත්මක කරුණු ඉතා පහසුවෙන් නාට්‍යමය කතාවක් බවට පත් කළ හැකි ආකාරයත්, පැහැදිලි සත්‍යය වෙනුවට අසත්‍ය විශ්වාසයන් ඉක්මනින් ආදේශ කළ හැකි ආකාරයත් මෙයින් පෙනී යයි. අඟහරු වෙත මිනිසුන් යැවීම ගවේෂණ ඉතිහාසයේ විශාලතම අභියෝගයක් වන අතර ඒ සඳහා කාලය, ප්‍රවේශම සහ විශාල සහයෝගීතාවයක් අවශ්‍ය වේ. එවැනි මෙහෙයුම් සමාජ මාධ්‍ය සටහන් හෝ මිථ්‍යා කථා මත තීරණය නොවේ.

සත්‍යය සහ ප්‍රබන්ධය වෙන් කර හඳුනා ගැනීම අඟහරු වෙත යාමේ සිහිනය දුර්වල නොකරයි. ඒ වෙනුවට, එම සිහිනය සත්‍යය, අවංකභාවය සහ විද්‍යාත්මක පදනම මත පිහිටුවීම මගින් එය තවදුරටත් ශක්තිමත් කරයි.