පරිසර හිතකාමී වාහන සහ බැටරි නිෂ්පාදනයේ යථාර්ථය

ටෙස්ලා (Tesla) විද්‍යුත් වාහනයක චැසිය සහ බැටරි පද්ධතිය. රෝද 4 මැද බැටරි පද්ධතිය ඇති අතර පසුපසට වන්නට ඇත්තේ මෝටරයයි

අද ලෝකයේ පරිසර හිතකාමී ගමන් බිමන් ගැන කතා කරන විට මුලින්ම මතකයට එන්නේ විද්‍යුත් වාහනයි. "කාබන් විමෝචනය බිංදුවයි" යන ආකර්ශනීය ලේබලය යටතේ ප්‍රසිද්ධ වී ඇති ටෙස්ලා වැනි වාහන දෙස බලන විට අපට පෙනෙන්නේ ඉතා පිරිසිදු තාක්ෂණයක්. නමුත් මේ වාහනයක හදවත බඳු බැටරියක් නිර්මාණය කිරීමේ ක්‍රියාවලිය දෙස මඳක් විමසිලිමත්ව බැලූ විට පෙනී යන්නේ, එම බැටරිය පාරට එන්නටත් පෙර පෘථිවියට විශාල වන්දියක් ගෙවා ඇති බවයි.

එකම එක බැටරියකට අවශ්‍ය අමුද්‍රව්‍ය සොයා ගැනීම සඳහා සිදු කරන කැණීම් ප්‍රමාණය සැබවින්ම විශ්මයජනකයි. සාමාන්‍යයෙන් බැටරියක් සඳහා අවශ්‍ය ලිතියම්, කොබෝල්ට්, නිකල් සහ තඹ වැනි ඛනිජ වර්ග ටික වෙන් කරගැනීමට පමණක් පෘථිවි තලයෙන් පස් සහ පාෂාණ ටොන් 250ක් පමණ හාරා ඉවත් කළ යුතුයි. මේ දැවැන්ත මෙහෙයුම සිදු කරන්නේ Caterpillar 994A වැනි යෝධ යන්ත්‍ර මඟින් වන අතර, එවැනි එක් යන්ත්‍රයක් පැය 12ක් ක්‍රියා කිරීමට පමණක් ඩීසල් ලීටර් 1,000ක් දහනය කරනවා. මේ අනුව බලන කල, විද්‍යුත් වාහනයක් නිෂ්පාදන අවධියේදීම පරිසරයට විශාල කාබන් ණයක් (Carbon Debt) එක් කරන බව රහසක් නෙවෙයි.

මෙම තත්ත්වය හමුවේ බොහෝ දෙනෙකුට පැන නගින ගැටලුවක් වන්නේ, එසේ නම් බැටරි වාහනවලට වඩා සාමාන්‍ය පෙට්‍රල් හෝ ඩීසල් වාහනයක් භාවිත කිරීම පරිසරයට වඩා හිතකාමී නොවේද යන්නයි. නමුත් මෙහිදී අප අවධානය යොමු කළ යුත්තේ වාහනයක සම්පූර්ණ ජීවන චක්‍රය දෙසයි. සාමාන්‍ය ඉන්ධන වාහනයක් නිෂ්පාදනය කිරීමේදී පරිසරයට වන හානිය බැටරි වාහනයකට වඩා අඩු වුවත්, එය පාරේ ධාවනය වන සෑම මොහොතකම අඛණ්ඩව විෂ වායූන් වායුගෝලයට මුදාහරිනවා. විද්‍යුත් වාහනයක් කිලෝමීටර් 20,000ත් 40,000ත් අතර ප්‍රමාණයක් ධාවනය කළ පසු, එය නිෂ්පාදනය කිරීමට වැය වූ අමතර කාබන් ප්‍රමාණය පියවා ගැනීමට සමත් වෙනවා. එතැන් සිට ඉදිරියට ගතවන සෑම වසරකම එය සාමාන්‍ය වාහනයකට වඩා පරිසරය සුරකින බව විද්‍යාත්මක දත්ත පෙන්වා දෙනවා.

කෙසේ වෙතත්, මේ තාක්ෂණයේ ඇති තවත් භයානක පැත්තක් වන්නේ බැටරියක ආයු කාලය අවසන් වූ පසු එය බැහැර කරන ආකාරයයි. බැටරියක් සෑදීමට ගත් ලිතියම්, කොබෝල්ට් වැනි බැර ලෝහ, නිසි කළමනාකරණයකින් තොරව පරිසරයට මුදාහැරියහොත් ඒවා දරුණු විෂ බවට පත් වෙනවා. මෙම ලෝහ වර්ග භූගත ජලයට මුසු වීමෙන් පානීය ජලය සහ වගාබිම් විනාශ වන අතර, එය ආහාර දාමය හරහා මිනිස් සිරුරට පවා ඇතුළු විය හැකියි. එමෙන්ම, මෙම බැටරි කැඩී බිඳී ගියහොත් හෝ රත් වුවහොත් ඉතා පහසුවෙන් ගිනි ගන්නා අතර, එමඟින් පිටවන දුමාරය අතිශය විෂ සහිතයි.

අවසාන වශයෙන් ගත් කල, විද්‍යුත් වාහන තාක්ෂණය යනු දෝෂ රහිත විසඳුමක් නොවේ. බැටරියක් නිපදවීම සඳහා පොළොවට දෙන බර සහ එය නිසි ලෙස බැහැර නොකිරීමෙන් වන හානිය අවම කළ හැක්කේ ක්‍රමවත් ප්‍රතිචක්‍රීකරණ ක්‍රියාවලියක් මඟින් පමණයි. බැටරියක ඇති ලෝහවලින් 95%ක්ම නැවත ලබාගෙන අලුත් බැටරි සෑදීමට පාවිච්චි කළ හැකි නම්, අනාගතයේදී අලුතින් පතල් හෑරීමේ අවශ්‍යතාව ද අඩු වනු ඇත. එබැවින්, විද්‍යුත් වාහන සැබවින්ම "හරිත" වන්නේ එහි නිෂ්පාදනයේ සිට බැහැර කිරීම දක්වා වූ සෑම පියවරක්ම වගකීමෙන් යුතුව සිදු කරන්නේ නම් පමණි.