අපේ රටේ ඇත්තේ සැබෑම මෙට්‍රෝ බස් හෝ BRT සේවාවක්ද?

හිතූ හිතු හැටියට පොත් මිල නියම කරන්න පුළුවන්ද?

ලියාපදිංචියට පෙර සුනඛයන් හරිහැටි වර්ගීකරණය කළ යුතුය

ලෝක රැකියා වෙළෙඳපළේ වැඩි වාසිය කතුන්ටද?

නේපාල ග්ලැෂියර කඩාවැටීම ශ්‍රී ලංකාවට බලපාන්නේ කොහොමද?

ඇමරිකාවේ ලිබර්ටි ප්‍රතිමාව අසල මුහුදු මට්ටම ඉහළ නැගි ඇති ආකාරය සංසන්ධනාත්මක ඡායාරූපයකින්

අද වන විට ලෝකය මුහුණ දී සිටින බරපතළම සහ භයානකම පාරිසරික අභියෝගය වන්නේ ගෝලීය උණුසුම ඉහළ යාම සහ එහි ඍජු ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සිදුවන ග්ලැසියර දියවීමයි. මෑතකදී නේපාලයේ සිදුවූ ග්ලැසියර කඩා වැටීම සහ හදිසි ජල ගැලීම් වැනි ආපදා මෙම අර්බුදයේ බිහිසුණු යථාර්ථය ලෝකයාට කියාපාන ලද තවත් එක් කණගාටුදායක ආරම්භයක් පමණි. අනාදිමත් කාලයක සිට මිනිසුන්ගේ සිතේ පැවති ලෝක විනාශයක් පිළිබඳ බිය, මෙම ස්වාභාවික ව්‍යසනත් සමඟ තවදුරටත් තීව්‍ර වී ඇත. මේ පිළිබඳ අප බොහෝ දෙනෙකුගේ අවධානය යොමුව ඇත්තේ, මෙම ස්වාභාවික ව්‍යසනය හමුවේ අනාගතයේදී ශ්‍රී ලංකාව වැනි දූපත් රටකට මුහුණ දීමට සිදු විය හැකි අභියෝග පිළිබඳව ඉමහත් කුතුහලයක් සහ බියක් ඇති වී තිබෙන බැවිනි. 

ගෝලීය උණුසුම ඉහළ යාමට ප්‍රධාන වශයෙන් හේතු වී ඇත්තේ හරිතාගාර වායු විමෝචනයයි. පෘථිවි වායුගෝලයට මුදාහැරෙන මෙම තාපයෙන් 90%කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් සාගර විසින් උරාගනු ලබයි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සාගර ජලය උණුසුම් වී ප්‍රසාරණය වීම සහ ධ්‍රැවීය අයිස් තට්ටු මෙන්ම කඳුකර ග්ලැසියර වේගයෙන් දියවීම සිදුවේ. 

මෙම තත්ත්වය හේතුවෙන් ගෝලීය මුහුදු මට්ටම අඛණ්ඩව ඉහළ යමින් පවතී. විද්‍යාත්මක වාර්තාවන්ට අනුව, 1993 වසරේ සිට මේ දක්වා සාගර මට්ටම සෙන්ටිමීටර 10කට වඩා ඉහළ ගොස් ඇති අතර, 2014 සිට 2023 දක්වා කාලය තුළ මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාමේ වාර්තාගත වේගය, 1993 - 2002 පළමු දශකයට වඩා දෙගුණයකටත් වඩා වැඩි වී ඇත. අන්තර්ජාතික දේශගුණික ආයතනවල ඇස්තමේන්තුවලට අනුව 2050 වන විට ගෝලීය මුහුදු මට්ටම තවත් සෙන්ටිමීටර 15ත් 30ත් අතර ප්‍රමාණයකින් ඉහළ යා හැක. 

(Revetment) හෙවත් ඇරුකුම් බැමි

මෙම අර්බුදයේ වඩාත්ම බරපතළ ගැටලුව වන්නේ දූපත් සහ මුහුදු මට්ටමට වඩා පහළින් පිහිටි රාජ්‍යයන්ට සිදුවන බලපෑමයි. ලෝක ජනගහනයෙන් මිලියන ගණනක්, එනම් දළ වශයෙන් මිලියන 770ත් 900ත් අතර පිරිසක් මුහුදු මට්ටමට ආසන්න පහත් වෙරළබඩ කලාපවල වාසය කරති. මුහුදු මට්ටම අඛණ්ඩව ඉහළ යාම නිසා 2050 වන විට මිලියන 1,200ක් දක්වා වූ පිරිසකට අවතැන් වීමට හෝ සංක්‍රමණය වීමට සිදුවීමේ දැඩි අවදානමක් පවතී. මාලදිවයින වැනි ලෝකයේ පහළම පිහිටි රටවල් මෙන්ම ටුවාලු සහ කිරිබති වැනි පැසිෆික් දූපත් රාජ්‍යයන් මුහුදු ජලයෙන් යටවීමේ සහ සම්පූර්ණයෙන්ම අහිමි වී යාමේ අවාසනාවන්ත තත්ත්වයකට මුහුණ දී සිටී. 

මහද්වීපවලට සාපේක්ෂව දූපත් සහ කුඩා කොදෙව් වෙත මෙම තත්ත්වය ඉතා තදින් බලපායි. ශ්‍රී ලංකාව වැනි දූපත් රටවල් ද මෙම පාරිසරික තර්ජනයට ඍජුවම මුහුණපා සිටී. ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධයෙන් මෑතකදී නිකුත් කර ඇති දේශගුණික බලපෑම් වාර්තා සහ ලෝක බැංකු දත්තවලට අනුව, ඉදිරි කාලය තුළ මෙරට සාමාන්‍ය වායුගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යනු ඇති අතර, අධික උණුසුම් දින වැඩිවීම හේතුවෙන් මානව සෞඛ්‍යයට සහ කෘෂිකර්මාන්තයට දැඩි බලපෑම් එල්ල වේ. විශේෂයෙන්ම වියළි කලාපයේ පවතින ජල හිඟය තවදුරටත් තීව්‍ර විය හැකිය. 

ස්පොන්ජ් නගර සංකල්පය

ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික මර්මස්ථාන සහ සංචාරක කර්මාන්තය සඳහා ඉතා වැදගත් වන කොළඹ - ගාල්ල ප්‍රවාහන කොරිඩෝව ඇතුළු ප්‍රධාන වෙරළබඩ යටිතල පහසුකම් දේශගුණික විපර්යාස සහ මුහුදු ජල ගැලීම්වලට අතිශයින් ගොදුරු විය හැකි මට්ටමක පවතී. ගෝලීය උණුසුම ඉහළ යාම සහ ග්ලැසියර දියවීම නිසා වෙරළඛාදනය වීම, මුහුදු ජලය ගොඩබිමට ගලා ඒම වැඩිවීම මෙන්ම ලවණ ජලය ගංගා මෝය සහ භූගත පානීය ජල මූලාශ්‍ර වෙත කාන්දු වීම වැනි බරපතළ ගැටලු මතුවෙමින් පවතී. 

මෙවැනි ව්‍යසනකාරී තත්ත්වයන් පාලනය කිරීම සඳහා ලෝකයේ විවිධ රටවල් විවිධ අනුවර්තන ක්‍රම අනුගමනය කරමින් සිටී. උදාහරණයක් ලෙස, වැනීසිය වැනි නගරවල මුහුදු රළ පාලනය කිරීමට චලනය වන ජල බාධක යෙදීම, චීනයේ මෙන් ජලය උරාගන්නා ස්වාභාවික 'ස්පොන්ජ් නගර' සංකල්පය ක්‍රියාත්මක කිරීම, මාලදිවයින වැනි රටවල ජල මතුපිට පාවෙන නිවාස ඉදිකිරීම සහ ෆීජී වැනි දූපත්වල දැඩි ලෙස අවදානමට ලක්වූ ගම්මාන සම්පූර්ණයෙන්ම ආරක්ෂිත උස්බිම් වෙත ඉවත් කර පුනරුස්ථාපනය කිරීම සිදුකෙරේ. 

ශ්‍රී ලංකාව වැනි දූපත් රාජ්‍යයන්ට මෙම උවදුරෙන් වැළැක්වීම සඳහා විවිධ ආරක්ෂක ක්‍රමවේද අනුගමනය කළ හැකිය. මුහුදු ජලය ගොඩබිමට ගලා ඒම වැළැක්වීම සඳහා ආරක්ෂක බාධක සහ රෙවෙට්මන්ට්ස් (Revetment) හෙවත් ඇරුකුම් බැමි යෙදීම මඟින් ජල ගැලීම් යම් මට්ටමකට පාලනය කළ හැක. කෙසේ වෙතත්, මහ විශාල ජල ගැලුමක් හෝ දැවැන්ත මුහුදු මට්ටම් ඉහළ යාමක් සම්පූර්ණයෙන්ම නැවැත්වීම පහසු නැත. එබැවින් ස්වාභාවික විසඳුම් කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. 

දූපත් රාජ්‍යයන්ට කඩොලාන මගින් ස්වාභාවික ආරක්ෂාවක් හිමි වෙයි

විශේෂයෙන්ම කඩොලාන වනාන්තර සහ තෙත්බිම් පද්ධති මඟින් වෙරළ තීරය ස්වාභාවිකව ආරක්ෂා කරන අතර, මුහුදු ජලය ගොඩබිමට ගලා ඒම සහ කුණාටු තත්ත්වයන් අවම කර ගැනීමට විශාල රුකුලක් ලබා දෙයි. සාගර ආශ්‍රිතව ඇතිවන දැවැන්ත රළ පහරවල් සහ ජල ගැලීම්වල බලපෑම අඩු කිරීමට කඩොලාන පද්ධති හරහා ප්‍රබල ස්වාභාවික බාධකයක් සැපයේ. ඊට අමතරව අවදානම් කලාප ලෙස හඳුනාගත් ප්‍රදේශ දැඩි ලෙස පාලනය කර අනවශ්‍ය ජනාවාස ව්‍යාප්ත වීම වැළැක්වීම මඟින් මෙරට වෙරළබඩ පරිසරය සහ ජනතාව ආරක්ෂා කර ගැනීමට හැකි වනු ඇත. 

මෙහිදී තවදුරටත් අවධානය යොමු කළ යුතු ප්‍රධාන කරුණක් වන්නේ දේශගුණික විපර්යාස හමුවේ මතුවන මෙම අභියෝගයන්ට සාර්ථකව මුහුණ දීම සඳහා ජාතික මට්ටමේ මෙන්ම අන්තර්ජාතික මට්ටමේ සහයෝගීතාව අත්‍යවශ්‍ය වන බවයි. දූපත්වාසීන්ට සහ පහත් බිම්වල ජීවත්වන මිලියන සංඛ්‍යාත ජනතාවට තම ජීවනෝපායන් අහිමි වීමේ අවදානම මෙන්ම, සංක්‍රමණිකයන් බවට පත්වීමේ තර්ජනය වැළැක්වීම සඳහා ගෝලීය හරිතාගාර වායු විමෝචනය දැඩි ලෙස සීමා කළ යුතුය. එසේ නොමැති නම්, නේපාලයේ ග්ලැසියර කඩා වැටීමෙන් ඇරඹුණු මෙම ස්වාභාවික අනතුරු ඇඟවීම් ඉදිරියේදී සමස්ත පෘථිවියේම පැවැත්ම තර්ජනයට ලක් කරන මහා පරිමාණ ව්‍යසනයක් බවට පත්වීම වැළැක්විය නොහැකි වනු ඇත.

නේපාල ඛේදවාචකය ජලයෙන් සිදුවන ලෝක විනාශයක පෙරනිමිත්තක්?

DNA පිරික්සුම් සහ සමාජ ජාල කෙබර

ලොව කැලඹූ ඔඩිසි චිත්‍රපටකතාව ඇත්තක්ද?

ස්මාර්ට් ජංගම දුරකථන හෑන්ඩ්ස්ෆ්‍රීවලින් කන් ඇසීම සදහටම නැතිවෙන්න පුළුවන්

පසුගිය ස්වාභාවික ආපදාවලට හේතුව නිරිතදිග මෝසම් ද, එල් නිනෝ ද?

නැව් වලින් බහලුම් මුහුදට පෙරලීම සුළු පටු දෙයක් නොවේ

ගොවි ගතට සුවයත් හිතට නිවනත් සදන AI ගොවිතැන ළඟදීම අපටත්

අඟහරු ලොවේ ජීවය ගැන නව බලාපොරොත්තුවක්

එල් නිනෝව නිසා අපේ රටටත් ලැව් ගිනි ?

එල් නිනෝව අපටත් මාරාන්තික වේද?

මන්නාරම් දූපතේ සුළං විදුලි බලාගාරය ලක්ෂ ගණන් සංක්‍රමණික පක්ෂීන්ට මර උගුලක් නොකරමු

මාළු කපන වීඩියෝ මේ තරම් ජනප්‍රිය ඇයි?

සමාජ මාධ්‍ය ජාලාවල සැරිසරන ඕනෑම කෙනෙකුට YouTube, Facebook හෝ TikTok පිටු අතරේ "මාළු කපන වීඩියෝ" මිලියන ගණනින් පිරිස් නරඹන අයුරු අනිවාර්යයෙන්ම දැකගත හැකිය. බැලූ බැල්මට සාමාන්‍ය වෙළෙඳපොළක දෛනික දර්ශනයක් පමණක් වන මේ සරල ක්‍රියාවලිය, ලෝකය පුරා මෙතරම් ප්‍රසිද්ධ වීමට බලපා ඇති හේතු සොයා බැලීම සැබවින්ම රසවත් මනෝවිද්‍යාත්මක ගවේෂණයකි. කාර්යබහුල සහ වෙහෙසකර දිනයකට පසු මනස සැහැල්ලු කරගැනීමට වෙහෙසෙන නූතන මිනිසාට, මේ වීඩියෝ අපූර්ව මානසික සහනයක් ගෙන දෙන "දෘශ්‍ය ප්‍රතිකර්මයක්" බවට පත්ව තිබේ. මුවහත් පිහියකින් ඉතාමත් සුමටව, පිළිවෙළකට මාළු කොරපොතු හැලීම සහ කැබලිවලට වෙන් කිරීම දකිද්දී මිනිස් මොළයට දැනෙන්නේ කිව නොහැකි තරමේ තෘප්තියකි. එමෙන්ම, මෙහිදී පසුබිමෙන් ඇසෙන පිහියේ ස්වභාවික හඬ සහ වතුර ගලායන හඬ වැනි ශබ්ද, මිනිස් සිතේ ආතතිය දුරු කරන අපූරු ශ්‍රව්‍ය ආශ්වාදයක් ද ප්‍රේක්ෂකයාට සමීප කරයි.

මෙම ජනප්‍රියත්වයට පිටුපසින් ඇති අනෙක් ප්‍රධානතම ආකර්ෂණය වන්නේ එම වීඩියෝවල සිටින මාළු කපන්නන් සතු අසිරිමත් වෘත්තීය දක්ෂතාවය සහ ඔවුන්ගේ වේගයයි. ශ්‍රී ලංකාව, ඉන්දියාව හෝ ජපානය වැනි රටවල වෙළෙඳපොළවල්වල සිටින මේ ශිල්පීන් තමන්ගේ කාර්යය කරන්නේ කිසිදු පැකිලීමකින් තොරවය. තත්පර ගණනක් තුළ දැවැන්ත මාළුවෙකු පිරිසිදු කර කැබලි කර අවසන් කිරීමට ඔවුන් සතු හැකියාව හුදෙක් රැකියාවකට එහා ගිය, නර්තනයක් බඳු අපූර්ව කලාවකි. මීට අමතරව, ලෝකයේ විවිධ රටවල සංස්කෘතීන් තුළ මාළු කපන සහ සකසන ක්‍රම එකිනෙකට වෙනස් වන ආකාරය දැකගැනීමට ද මිනිසුන් තුළ ඇත්තේ දැඩි කුතුහලයකි. ජපානයේ මිල අධික විශේෂ පිහි භාවිත කරමින් "Tuna" මාළුවෙකු කපන සංකීර්ණ සම්ප්‍රදාය සහ ලංකාවේ වෙරළබඩ ලෑල්ලක් මත තබා තලපත් හෝ මෝරෙකු වැනි සුවිශාල මාළුවෙකු කපන ගැමි ස්වභාවය අතර ඇති වෙනස ප්‍රේක්ෂකයා තුළ ඇති කරන්නේ නෙත් අදහාගත නොහැකි කුතුහලයකි.

නූතන සමාජ මාධ්‍ය තුළ ඇති බොහෝ වීඩියෝ කෘතිම රඟපෑම්, අධික ශබ්ද හෝ සංකීර්ණ සංස්කරණවලින් ගහන වී තිබියදී, මාළු කපන වීඩියෝවල පවතින සරල බව සහ ස්වභාවිකත්වය කාගෙත් සිත් ඇදගැනීමට සමත් වී ඇත. එහි කිසිදු රඟපෑමක් නැති අතර, පසුබිමෙන් ඇසෙන්නේ වෙළෙඳපොළේ සාමාන්‍ය කෝලාහලය සහ සැබෑ ජීවිතයේ දසුන් පමණි. අවසාන වශයෙන් බලන කල, මාළු කපන වීඩියෝ යනු හුදෙක් ආහාර සකසන දර්ශනයක්ම පමණක් නොවේ. එය මිනිස් කාංසාව නිවන, අපූර්ව මානව කුසලතාවයක් ප්‍රදර්ශනය කෙරෙන සහ සැබෑ ජීවිතයේ සරල බව කියාපාන නිහඬ කලාවකි. සමාජ මාධ්‍ය අවකාශය තුළ මේවායේ ජනප්‍රියත්වය දිනෙන් දින ඉහළ යන්නේ ද එබැවිනි.

"තාප රිසිට්පත්" වලින් පිළිකා අවදානමක්

පොසොන් වගේ ලොව තවත් උත්සව තිබේ

කෙසෙල් කඳක් මැෂිමට දමා නිමි ඇඳුමක් එළියට ගැනීම නාමල් ඇමතිගේ දවල් හීනයක්ද?

ආමන්ත්‍රණවලට සීමා නොවූ අපේ කාලයේ "සර්" "මැඩම්"ලා

ඉදිරි එල් නිනෝ සමයේදී මුහුදු වතුරත් බොන්න වෙයිද?

ඉදිරියේ එන දරුණු නියඟය දෙස “බකං නිලාගෙන හිඳිමු ද”

IPL තරගාවලියේ දී ‘ස්මාර්ට් අව් කණ්ණාඩි’සහ ‘ස්මාර්ට් ගොගල්ස්’ භාවිතයට තහංචි වැටුණු බරපතල හේතු

කලාකරුවාගේ වැරදිවලින් කලාව කිලිටි වේද?

මානව ශිෂ්ටාචාරය තුළ කලාවට සැමවිටම හිමිවන්නේ සුවිශේෂී ස්ථානයකි. ගීත, කවි, සිනමාපට, සිතුවම් සහ සාහිත්‍යයට සමාජය සැනසීමට, දිරිමත් කිරීමට මෙන්ම පරිවර්තනය කිරීමට ද විශාල බලයක් ඇත. එසේ වුවද, ඉතිහාසය අප ඉදිරියට නිරන්තරයෙන්ම දුෂ්කර ප්‍රශ්නයක් රැගෙන එයි. එනම්, කාගේත් ආදරය දිනූ නිර්මාණයක නිර්මාණකරුවා ඉතා දුෂිත හැසිරීමක් සම්බන්ධයෙන් චෝදනාවට ලක්වුවහොත් හෝ වරදකරු වුවහොත් සිදුවන්නේ කුමක්ද? කලාකරුවා හෙළා දකින අතරතුර, ඔහුගේ කලා නිර්මාණ අගය කිරීමට සමාජයට දිගටම හැකියාව තිබේද? නැතහොත් නිර්මාණකරුවාගේ සදාචාරාත්මක බිඳවැටීම නිසා එම නිර්මාණයට ද සදාකාලික කැලලක් ඇති වේද?

බොහෝ ශ්‍රී ලාංකිකයන්ගේ හදවත් ස්පර්ශ කළ ගී පද රචකයෙකු වන පූජ්‍ය පල්ලේගම හේමරතන හිමියන්ට එල්ල වී ඇති බරපතළ චෝදනා සමඟ මෙම ප්‍රශ්නය ශ්‍රී ලංකාව තුළ නැවතත් දැඩි ලෙස මතු වී තිබේ. කරුණාරත්න දිවුල්ගනේ මහතා ගැයූ එම ගීත, පරම්පරා ගණනාවක සිත් ගත් ආධ්‍යාත්මික, හැඟීම්බර සහ දාර්ශනික ගැඹුරකින් යුක්ත විය. "අතීතය සිහිිනයක් පමණයි . . . සැබෑ සුවඳක් නෑ..." වැනි ගී පද මඟින් ශ්‍රාවකයන්ට මතක් කර දුන්නේ බුදුදහමේ කියවෙන අනිත්‍යතාව සහ මිනිස් ජීවිතයේ තාවකාලික ස්වභාවයයි.

කෙසේ වෙතත්, අපයෝජන සම්බන්ධ චෝදනා නිසා කලාවේ ඇති සදාචාරාත්මක පණිවිඩය සහ කලාකරුවාගේ යැයි කියනු ලබන හැසිරීම අතර වේදනාකාරී පරස්පරතාවක් නිර්මාණය වේ. බොහෝ රසිකයන්ට මෙය හුදෙක් නීතිමය ප්‍රශ්නයක් පමණක් නොවන අතර, එය හෘද සාක්ෂියේ අර්බුදයකි. කලාත්මක විශිෂ්ටත්වය, පුද්ගලික සදාචාරයෙන් වෙන් කළ හැකිද නැතහොත් වෙන් කළ යුතුද යන්න පිළිබඳව නැවත සිතා බැලීමට දැන් මහජනතාවට සිදු වී ඇත.

කලාව සහ කලාකරුවා වෙන් කිරීම

නූතන සාහිත්‍ය හා කලා විචාරය තුළ වඩාත්ම වාද විවාදවලට ලක්වන එක් සංකල්පයක් වන්නේ "කතුවරයාගේ මරණය" (Death of the Author) ලෙස හැඳින්වෙන අදහසයි. ප්‍රංශ ජාතික දාර්ශනික රෝලන්ඩ් බාත්ස් (Roland Barthes) විසින් ප්‍රචලිත කරන ලද මෙම සිද්ධාන්තයෙන් කියවෙන්නේ, නිර්මාණයක් බිහි වූ පසු එය එහි නිර්මාණකරුවාගෙන් ස්වායත්ත (ස්වාධීන) වන බවයි. මෙම දෘෂ්ටිකෝණයට අනුව, කලා නිර්මාණයක් අයිති වන්නේ නිර්මාණකරුවාට නොව එය රසවිඳින ප්‍රේක්ෂකයාට හෝ ශ්‍රාවකයාට ය.

මෙම මතයට අනුව, නිර්මාණකරුවා පසුව සදාචාරාත්මකව දෝෂ සහිත අයෙකු බව ඔප්පු වුවද, ගීතයක, සිනමාපටයක හෝ කෘතියක ඇති සුන්දරත්වය සහ සත්‍යය එලෙසම පවතී. මිනිසුන් යනු අසම්පූර්ණ සත්ත්ව කොට්ඨාසයක් බැවින් කලාව විනිශ්චය කළ යුත්තේ එහි ඇති ගුණාත්මකභාවය මත පමණක් බව බොහෝ දෙනා තර්ක කරති. නිර්මාණකරුවාගේ වැරදි නිසා සෑම කලා නිර්මාණයක්ම ප්‍රතික්ෂේප කළහොත්, ලෝක සංස්කෘතියෙන් විශාල කොටසක් අහිමි වී යනු ඇත.

නමුත් සැබෑ ජීවිතය සිද්ධාන්තවලට වඩා හැඟීම්බරව සහ සදාචාරාත්මකව සංකීර්ණ වේ. ප්‍රේක්ෂකයන් සහ ශ්‍රාවකයන් ස්වාභාවිකවම නිර්මාණයක් සහ එය බිහි කළ පුද්ගලයා එකට සම්බන්ධ කර සිතීමට පෙළඹේ. විශේෂයෙන්ම, අදාළ කලාකරුවා සමාජය ඉදිරියේ සදාචාරය, ආධ්‍යාත්මිකත්වය හෝ යහගුණය නියෝජනය කළ අයෙකු වන විට මෙය වඩාත් දුෂ්කර වේ. වැරදි ක්‍රියාවලට චෝදනා ලැබ සිටින ආගමික නායකයෙකු කරුණාව, පවිත්‍රත්වය හෝ සදාචාරය ගැන නිර්මාණ බිහි කර ඇති විට, එම පරස්පරතාව නොසලකා හැරීම බොහෝ දෙනෙකුට අපහසුය.

ශ්‍රී ලංකාව තුළ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සාම්ප්‍රදායිකව සලකනු ලබන්නේ සදාචාරාත්මක මඟපෙන්වන්නන් ලෙසය. එම නිසා, සාමාන්‍ය ජනප්‍රිය තරුවකට එල්ල වන චෝදනාවලට වඩා, පූජ්‍ය පක්ෂයේ සාමාජිකයෙකුට එල්ල වන චෝදනා සමාජයට දැඩි ලෙස බලපායි. එබැවින් මෙම ප්‍රශ්නය හුදෙක් විනෝදාස්වාදයෙන් ඔබ්බට ගොස් ආගමික විශ්වාසය, සංස්කෘතික අනන්‍යතාව සහ පොදු සදාචාරය පිළිබඳ ක්ෂේත්‍රයට ඇතුළු වේ.

"ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ සංස්කෘතියේ" (Cancel Culture) නැගීම

වැරදි හැසිරීම් සම්බන්ධයෙන් චෝදනා එල්ල වන කලාකරුවන්ට ප්‍රතිචාර දක්වන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව ලොව පුරා සමාජය වඩ වඩාත් අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටී. මෙම තත්ත්වය බොහෝ විට "ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ සංස්කෘතිය" (Cancel Culture) ලෙස හඳුන්වන සංකල්පය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එහිදී, සදාචාර විරෝධී හැසිරීම් පිළිබඳ චෝදනා හෝ හෙළිදරව් කිරීම්වලින් පසුව, ප්‍රසිද්ධ පුද්ගලයන්ට සමාජීය, වෘත්තීය සහ ආර්ථිකමය වශයෙන් දැඩි ප්‍රතිවිපාකවලට මුහුණ දීමට සිදු වේ.

මීට වඩාත්ම මතභේදාත්මක උදාහරණයක් වන්නේ මයිකල් ජැක්සන් ය. ඉතිහාසයේ විශිෂ්ටතම කලාකරුවෙකු ලෙස සැලකුණද, ඔහුට එල්ල වූ ළමා අපයෝජන චෝදනා නිසා ඔහුගේ කීර්ති නාමයට දැඩි හානි සිදු විය. ‘Leaving Neverland’ නමැති වාර්තා චිත්‍රපටයෙන් පසුව, ගුවන්විදුලි මධ්‍යස්ථාන සහ මාධ්‍ය ආයතන කිහිපයක්ම ඔහුගේ සංගීතය ප්‍රචාරය කිරීම සීමා කිරීමට හෝ තාවකාලිකව නැවැත්වීමට පියවර ගත්තේය. එසේ වුවද, මිලියන සංඛ්‍යාත රසිකයෝ එම චෝදනා මතභේදාත්මක බවත්, ඔහුගේ කලාත්මක දායකත්වය අසමසම බවත් පවසමින් ඔහු වෙනුවෙන් දිගටම පෙනී සිටියහ.

එලෙසම, බාලවයස්කාරියක අපයෝජනය කිරීමේ දිගුකාලීන නීතිමය ගැටලුවක් පැවතියද, රෝමන් පොලාන්ස්කි සිනමා ඉතිහාසයේ වඩාත්ම ඇගයීමට ලක් වූ සිනමාකරුවෙකු ලෙස රැඳී සිටියි. ඔහුට ගෞරවනීය සම්මාන හිමි වුවද, බොහෝ නළු නිළියන් සහ ක්‍රියාකාරීන් ඔහුව දිගින් දිගටම ඇගයීමට ලක් කළ ආයතන විවේචනය කළහ. ඔහුගේ සිදුවීම මඟින් කලාත්මක ජයග්‍රහණ සහ වගවීම අතර ඇති දැඩි නොසන්සුන්තාව පෙන්නුම් කළේය.

පුළුල් ලෙස සාකච්ඡාවට බඳුන් වූ තවත් පුද්ගලයෙකු වන්නේ වුඩි ඇලන් ය. ඔහුගේ පෞද්ගලික ජීවිතය හා සම්බන්ධ චෝදනා දැඩි විවේචනයට ලක් වූ අතර, සමහර නළු නිළියන් මීට පෙර ඔහුගේ නිර්මාණ අගය කර තිබුණද, පසුව ඔහුගේ සිනමාපටවලින් ඈත් වීමට කටයුතු කළහ. ඔහු වටා ඇති විවාදයෙන් පැහැදිලි වන්නේ නූතන ප්‍රේක්ෂකයන් කලාත්මක වටිනාකම මෙන්ම සදාචාරය ද වඩ වඩාත් සලකා බලන බවයි.

කෙවින් ස්පේසි, ආර්. කෙලී සහ හාවි වේන්ස්ටයින් වැනි පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන් ද විනෝදාස්වාද ක්ෂේත්‍රය තුළ මෙවැනිම මතභේදාත්මක සිදුවීම් රැසක් දැකගත හැකි විය. මෙම අවස්ථාවලදී, චෝදනා නිසා කීර්ති නාමය නැති වූවා පමණක් නොව, අපරාධ පරීක්ෂණ, වෘත්තීයමය වශයෙන් හුදෙකලා වීම් සහ සමාජීය වශයෙන් ප්‍රතික්ෂේප වීම් ද සිදු විය.

මෙම ගෝලීය ප්‍රවණතාවෙන් පෙනී යන්නේ, යම් පුද්ගලයෙකු දක්ෂ හෝ බලපෑම් සහගත වූ පමණින්ම ඔහුගේ වැරදිවලට සමාව දීමට නූතන සමාජය කැමැත්තක් නොදක්වන බවයි. ප්‍රසිද්ධිය යනු වගවීමෙන් මිදීමට ඇති බලපත්‍රයක් ලෙස දැන් පිළිගැනෙන්නේ නැත.

නීතියේ සහ යුක්තියේ භූමිකාව

මෙවැනි සෑම මතභේදාත්මක සිදුවීමකම මධ්‍යයේ අත්‍යවශ්‍ය මූලධර්මයක් පවතී. එනම්, එල්ල වන චෝදනා නිසි නීතිමය ක්‍රියාවලියක් හරහා විමර්ශනය කළ යුතු බවයි. මහජන කෝපය මත පමණක් කෙනෙකුගේ වරදකාරී බව තීරණය කළ නොහැකිය. තරාතිරම නොබලා සෑම පුද්ගලයෙකුටම සාධාරණ පරීක්ෂණයකට ඇති අයිතිය සහ අධිකරණයකදී වරදකරු වන තෙක් ඔහු නිවැරදිකරුවෙකු ලෙස සැලකීමේ අයිතිය හිමි විය යුතුය.

කෙසේ වෙතත්, නීතිමය නිවැරදිකාරිත්වය සහ මහජන විශ්වාසය සැමවිටම එක සමාන නොවේ. තවමත් විසඳී නොමැති චෝදනාවලට පවා සමාජය විසින් යම් නිර්මාණකරුවෙකු සහ ඔහුගේ නිර්මාණ දෙස බලන ආකාරය වෙනස් කළ හැකිය. විශේෂයෙන්ම, ආගමික නායකයන්, අධ්‍යාපනඥයන් හෝ සංස්කෘතික නායකයන් වැනි, තම බලය සහ පිළිගැනීම සදාචාරාත්මක විශ්වාසය මත රඳා පවතින පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන් මෙය වඩාත් සත්‍ය වේ.

කලාවට නීතියට ඉහළින් පැවතිය නොහැක. මිලියන ගණනකගේ ආදරය දිනා ගැනීම යුක්තියෙන් මිදීමට හේතුවක් නොවේ. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජයක නීතියේ ආධිපත්‍යය කලාකරුවන්ට, දේශපාලනඥයන්ට, පූජ්‍ය පක්ෂයට සහ සාමාන්‍ය පුරවැසියන්ට එක හා සමානව බලපැවැත්විය යුතුය. චෝදනා ඔප්පු වුවහොත්, එම පුද්ගලයාගේ ප්‍රසිද්ධිය හෝ සංස්කෘතියට කළ දායකත්වය නොතකා නීතියට අනුව දඬුවම් පැමිණවිය යුතුය.

ශ්‍රී ලංකාව තුළ ද වගවීම, අපයෝජනය සහ ආයතනික රැකවරණය පිළිබඳ මහජන සාකච්ඡා වඩ වඩාත් මතු වෙමින් පවතී. සමාජ මාධ්‍ය විසින් මෙම සංවාද තවත් තීව්‍ර කර ඇති අතර, එමඟින් වින්දිතයන්ට සහ ක්‍රියාකාරීන්ට පසුගිය දශකවලට වඩා විවෘතව කතා කිරීමට අවස්ථාව ලැබී ඇත. එමෙන්ම, මෙම වටපිටාව නිසා වැරදි තොරතුරු ප්‍රචාරය වීම, හැඟීම්බරව බෙදී යාම සහ පරීක්ෂණ අවසන් වීමට පෙර කලබලයෙන් තීරණවලට එළඹීමේ අවදානමක් ද නිර්මාණය වේ.

එබැවින් සමාජය ඉතා ප්‍රවේශම් සහගත සමබරතාවක් පවත්වා ගත යුතුය. එනම්, සාධාරණත්වය අත්නොහරිමින් යුක්තිය වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමයි.

ප්‍රේක්ෂකයන්ගේ සදාචාරාත්මක වගකීම

එලෙසම වැදගත් තවත් ප්‍රශ්නයක් වන්නේ ප්‍රේක්ෂකයන්ගේ වගකීමයි. නිර්මාණකරුවාගේ ක්‍රියාවන් ප්‍රතික්ෂේප කරන අතරතුරම, ඔහුගේ ගීතයකට සවන්දීමට හෝ සිනමාපටයක් නැරඹීමට මිනිසුන්ට දිගටම හැකිද?

ඇතැමුන් තර්ක කරන්නේ කලාව රසවිඳීමෙන් වක්‍රව නිර්මාණකරුවාට සහයෝගය ලැබෙන බවත්, එමඟින් වින්දිතයන්ගේ වේදනාව අවතක්සේරු වන බවත්ය. තවත් පිරිසක් විශ්වාස කරන්නේ කලාව සමාජයට මුදාහළ පසු එය පොදු සංස්කෘතියේ කොටසක් බවට පත්වන බැවින්, පුද්ගලික වැරදි නිසා එය ඉතිහාසයෙන් මකා දැමිය නොහැකි බවයි.

විශේෂයෙන්ම වින්දිතයන් සම්බන්ධ වන විට මෙම ගැටලුව වඩාත් සංවේදී වේ. යම් නිර්මාණකරුවෙකුගේ නිර්මාණවලට ඇති ආදරය නිසාම ඔහුව ප්‍රසිද්ධියේ ආරක්ෂා කිරීමට යාමෙන්, තමන්ට හානියක් වූ බව පවසන වින්දිතයන්ගේ හඬ නිතැතින්ම යටපත් වීමට හෝ ප්‍රතික්ෂේප වීමට ඉඩ ඇත. මෑත කාලයේදී, වින්දිතයන් කේන්ද්‍ර කරගත් දෘෂ්ටිකෝණයන් ලොව පුරා දැඩි බලපෑමක් එල්ල කර තිබේ. ජනප්‍රිය තරු කෙරෙහි දක්වන හැඟීම්බර බැඳීමට වඩා චෝදනා ලැබූ වින්දිතයන් කෙරෙහි දක්වන අනුකම්පාවට සමාජය ප්‍රමුඛතාව දිය යුතු බව දැන් බොහෝ දෙනා තර්ක කරති.

ඒ අතරම, කලා නිර්මාණ සංස්කෘතික මතකයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම මකා දැමීම සැමවිටම ප්‍රායෝගික හෝ සුදුසු නොවිය හැකිය. සාහිත්‍යය, සිනමාව සහ සංගීතය බොහෝ විට තනි නිර්මාණකරුවෙකුට වඩා විශාල ඓතිහාසික වටිනාකමකින් යුක්ත වේ. කලාකරුවාගේ පසුකාලීන හැසිරීම් කුමක් වුවත්, යම් ගීතයක් ශ්‍රාවකයාට පුද්ගලිකව ඉතා වැදගත් අර්ථයක් ගෙන දිය හැකිය.

එබැවින්, මෙහි ඇති අභියෝගය වන්නේ සරලවම පිළිගැනීම හෝ ප්‍රතික්ෂේප කිරීම නොව, සදාචාරාත්මක පරිණතභාවයක් වර්ධනය කර ගැනීමයි. එනම්, සදාචාරාත්මක බිඳවැටීම් පිළිබඳව අවංකවම ක්‍රියා කරන අතරතුර, එහි ඇති කලාත්මක වටිනාකම අගය කිරීමට ඇති හැකියාවයි.

පුද්ගලයන්ගෙන් ඔබ්බට ගිය අර්බුදයක්

අවසාන වශයෙන්, මෙම විවාදයෙන් පිළිබිඹු වන්නේ නූතන සමාජය තුළ පවතින විශාල සදාචාරාත්මක අර්බුදයකි. මිනිසුන් බොහෝ විට කලාකරුවන්, ආගමික නායකයන් සහ ජනප්‍රිය තරු ඉහළින්ම තබා ගනිමින්, ඔවුන් පරිපූර්ණ පුද්ගලයන් වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරති. ඔවුන් අතින් වැරදි සිදු වූ විට, සමාජය ඔවුන් කෙරෙහි තැබූ සදාචාරාත්මක විශ්වාසය බිඳ වැටෙන බැවින් එම කලකිරීම පෞද්ගලික වේදනාවක් බවට පත්වේ.

නමුත් දක්ෂතාව සහ ගුණධර්ම යනු එකක් නොවන බව ඉතිහාසය අපට නිරන්තරයෙන් මතක් කර දෙයි. දැඩි සදාචාර විරෝධී පුද්ගලයන්ගෙන් පවා විශිෂ්ට කලා නිර්මාණ බිහි විය හැකිය. අනෙක් අතට, සදාචාරාත්මක යහපත්කම තිබූ පමණින්ම කෙනෙකුගෙන් විශිෂ්ට කලා නිර්මාණ බිහි වන්නේ ද නැත.

එබැවින් ශ්‍රී ලංකාවේ වත්මන් මතභේදාත්මක තත්ත්වය තනි පුද්ගල සිදුවීමකට වඩා වැඩි යමක් නිරූපණය කරයි. එය සදාචාරය, යුක්තිය, ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය, ආගම සහ කලාවේ සැබෑ ස්වභාවය පිළිබඳ දුෂ්කර ප්‍රශ්නවලට මුහුණ දීමට සමාජයට බල කරයි.

"අතීතය සිහිනයක් පමණයි . . .  සැබෑ සුවඳක් නෑ" ගීතයට අනුව අතීතය හුදෙක් සිහිනයක් වුවද, අතීතයේ කළ ක්‍රියාවන් සිහින මෙන් සරලව අතුරුදහන් නොවේ. නිර්මාණ පරම්පරා ගණනාවක් පැවතිය හැකි වුවද, නිර්මාණකරුවන්ගේ හැසිරීම් රටාව අනුව ඉතිහාසය ඔවුන්ව මතක තබා ගන්නා ආකාරය තීරණය වේ. අවසානයේදී, ප්‍රසිද්ධිය, දක්ෂතාව හෝ කලාත්මක විශිෂ්ටත්වයට වඩා යුක්තිය, අනුකම්පාව සහ වගවීම උසස් බව මානව වර්ගයා තේරුම් ගත යුතුය.

 

භික්ෂුවක් මුල් කොට බුදු සසුන දඬු කඳේ ගැසීම

අධිකරණ නිියෝගයකින් අයිෆෝන් (iPhone) දුරකථනයක අගුළු ඇර ගත හැකිද?

අපේ රටේ සයිබර් ආරක්ෂාව විහිළුවක් පමණක් වේද?

ශ්‍රී ලංකාව සතු කච්චතිව් දිවයින පැහැර ගැනීමට තලපති විජේට හැකි වේද?

කපිල චන්ද්‍රසේනගේ ජංගම දුරකථනය විවෘත කරන්න CID යට බැරි වුණේ ඇයි?

රට පොහොසත්ලු - හැබැයි ජනතාව නම් දුප්පත් - මොකක්ද මේ ඇමරිකන් ඩොලර් 5000 කතාව

සැබෑ සාමය ඇත්තේ කොහේද? පාගමන් දෙකක කතාවක්

යම් අදහසක් එහි මුල් ස්වරූපය එලෙසම රැකගෙන දේශසීමා හරහා ගමන් කරන අවස්ථා ඇතත්, ඇතැම් විට එය ලබන සංස්කෘතිය විසින් හඳුනාගත නොහැකි තරමට වෙනස් කරනු ලබයි. "සාම පාගමන" යනු එවැනි එක් උදාහරණයකි. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නිහඬ පරිසරය තුළ ඉතා සන්සුන්, භාවනානුයෝගී ක්‍රියාවක් ලෙස ආරම්භ වූ මෙය, ශ්‍රී ලංකාව තුළ වඩාත් සංකීර්ණ මෙන්ම පරස්පර විරෝධී දෙයක් බවට පත්ව ඇති බව පෙනේ. මෙම වෙනස "සාමය" යන්නෙහි සැබෑ අර්ථය සහ එහි සාරය කෙතරම් පහසුවෙන් ගිලිහී යා හැකිද යන්න පිළිබඳ නැවත සිතා බැලීමට අපට ආරාධනා කරයි.

ඇමරිකාවේදී සාම පාගමන මතු වූයේ ආධ්‍යාත්මික චේතනාවක් ප්‍රකාශ කරන නිහඬ, අවමවාදී ක්‍රියාවක් ලෙසිනි. එය හා බැඳුණු රූපරාමු ඉතා සරල ය: ජනාකීර්ණ බවින් හෝ උත්සව සිරිත්වලින් තොරව, හුදෙකලා ග්‍රාමීය මාර්ගවල සොබා දහම මැද ඇවිද යන භික්ෂූන් වහන්සේලාය. එම පරිසරයේ නිහඬතාව පණිවිඩයේ කොටසක් විය. එහි ශබ්දවාහිනී නිවේදන, සංවිධානාත්මක රැස්වීම් හෝ එය දර්ශනීය සංදර්ශනයක් බවට පත් කිරීමේ උත්සාහයක් නොවීය. ඒ වෙනුවට, සෙමින් හා සිහියෙන් යුතුව ඇවිදීමේ ක්‍රියාවෙන්ම සාමය පිළිබඳ අදහස මූර්තිමත් විය.

මෙම ස්වරූපය ප්‍රබල වීමට හේතුව එහි වූ අව්‍යාජභාවයයි. එවැනි සම්ප්‍රදායන් ගැන නුහුරු බටහිර වැසියන් පවා මෙයට ආකර්ෂණය වූයේ ප්‍රචාරණය නිසා නොව, එහි ඇති අවංකභාවය නිසාය. එම භික්ෂූන් වහන්සේලා ඉතා සැහැල්ලුවෙන්, සිනහමුසු මුහුණින් හා සුහද කතාබහෙන් යුතුව සිටියහ. එහි කිසිදු බලාපොරොත්තුවක බරක් පෙනෙන්නට නොවීය. පාගමන කල්තියා සූදානම් කළ රඟපෑමක් නොවූ අතර එය ස්වාභාවිකව සිදු විය. එම ස්වාභාවිකත්වය තුළින් සාමය යනු නිහඬ, අභ්‍යන්තරික සහ පුද්ගලික දෙයක් බව ඕනෑම සංවිධානාත්මක වැඩසටහනකට වඩා හොඳින් තහවුරු විය.

කෙසේ වෙතත්, මෙම සංකල්පය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි විට එය වෙනස් මුහුණුවරක් ගත්තේය. සාමය ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ අරමුණ එලෙසම තිබුණද, එය ක්‍රියාත්මක කරන ආකාරය වෙනස් කතාවක් කියයි. ශ්‍රී ලංකාවේ සාම පාගමන ආධ්‍යාත්මික ගමනක සිට මහා පරිමාණ පොදු උත්සවයක් දක්වා වෙනස් වී ඇති අතර, එහි මුල් අරමුණට පටහැනි අංග ද ඇතුළත් වී ඇත.

මෙහි ඇති කැපී පෙනෙන වෙනසක් වන්නේ දැඩි ආරක්ෂක රැකවල් ය. ශ්‍රී ලංකාවේදී, මෙම පාගමන බොහෝ විට සන්නද්ධ හමුදා නිලධාරීන්ගෙන් වට වී ඇත. මෙහිදී අසීරු ප්‍රශ්නයක් මතු වේ: බලය පවතින පරිසරයක් තුළ සැබෑ සාමය ප්‍රකාශ කළ හැකිද? ඇතැම් අවස්ථාවල ආරක්ෂාව අවශ්‍ය වුවද, එය ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රදර්ශනය කිරීම දෘශ්‍යමය වශයෙන් පරස්පරයකි. ඇමරිකානු පාගමනේ තිබූ සන්සුන්, නිරායුධ බව වෙනුවට මෙහි ඇත්තේ පාලනය සහ සීමා කිරීම් සහිත ස්වභාවයකි.

තවත් ප්‍රධාන වෙනසක් වන්නේ මහජන ජීවිතයට වන බලපෑමයි. ඇමරිකාවේදී මෙම පාගමන සිදු වූයේ පාළු මාර්ගවල බැවින් කිසිදු බාධාවක් නොවීය. නමුත් ශ්‍රී ලංකාවේදී මෙවැනි අවස්ථා සඳහා ප්‍රධාන මාර්ග වසා දැමීම නිසා දැඩි වාහන තදබදයක් සහ මහජන පීඩාවක් ඇති වේ. මෙනෙහි කිරීමට ඉඩක් නිර්මාණය කරනවා වෙනුවට, මෙය බොහෝ දෙනෙකුට පීඩාකාරී අත්දැකීමක් බවට පත් වේ. මෙම බලහත්කාරී බාධා කිරීම් මගින් පාගමනින් සංකේතවත් කිරීමට උත්සාහ කරන නිහඬ බව බිඳ වැටේ.

මාධ්‍ය භාවිතය ද මෙම වෙනස තවදුරටත් තීව්‍ර කරයි. ශ්‍රී ලංකාවේ සාම පාගමන යනු සෑම මොහොතක්ම කැමරා ඇසට හසු කරගන්නා ප්‍රසිද්ධ උත්සවයකි. මාධ්‍ය මගින් පණිවිඩයක් පැතිරවිය හැකි වුවද, දෘශ්‍ය ලේඛනගත කිරීම කෙරෙහි පමණක් අවධානය යොමු කිරීමෙන් මෙය එක්තරා ආකාරයක රඟපෑමක් බවට පත්වීමේ අවදානමක් ඇත. සහභාගී වන්නන් තම හැඟීම්වලට වඩා තමන් පෙනෙන ආකාරය ගැන සිතන්නට පෙළඹිය හැකිය. එවිට මෙය භාවනානුයෝගී ක්‍රියාවක් නොවී, ප්‍රසිද්ධිය සඳහා කරන ලද ප්‍රදර්ශනයක් බවට පත් වේ.

සමහර විට වඩාත්ම සියුම් නමුත් ගැඹුරු වෙනස වන්නේ සහභාගී වන්නන්ගේ හැසිරීමයි. ඇමරිකානු සන්දර්භය තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලා මානසිකව හා කායිකව නිදහස් බවක් පෙන්නුම් කළහ. ඔවුන්ගේ මුහුණුවලින් සැබෑ සන්සුන් බවක් දිස් විය. ඊට වෙනස්ව, ශ්‍රී ලංකාවේ වීඩියෝ දර්ශනවලින් පෙනෙන්නේ වෙනස්ම ස්වභාවයකි. එහි භික්ෂූන් වහන්සේලා වඩාත් සීමා සහිත, විධිමත් වූත්, අඩු ස්වාභාවිකත්වයකින් යුක්ත වූත් බවක් පෙන්වයි. එය ජනකායගේ පීඩනය හෝ ආරක්ෂක විධිවිධාන නිසා විය හැකි වුවත්, එහි තිබූ සැහැල්ලු බව ගිලිහී ගොස් ඇත.

මෙම වෙනස්වීම සංස්කෘතික අනුවර්තනය පිළිබඳ වැදගත් ප්‍රශ්නයක් මතු කරයි. අදහසක් නව සන්දර්භයකට හඳුන්වා දීමේදී එය පරිණාමය වීම සාමාන්‍ය දෙයකි. නමුත් අනුවර්තනය සහ විකෘති කිරීම අතර ඇත්තේ සියුම් වෙනසකි. මෙම අවස්ථාවේදී, සාම පාගමනේ මූලික මූලධර්මය වූ සරල බව, නිහඬ බව සහ අභ්‍යන්තර මෙනෙහි කිරීම යන්න බාහිර එකතු කිරීම් හමුවේ යටපත් වී ඇති බව පෙනේ. අභ්‍යන්තර ගමනක්ව තිබූ දෙය බාහිර අලංකාරයක් බවට පත්ව ඇත.

අර්ථවත් දේ "උත්සව" බවට පත් කිරීමට අප තුළ ඇති සංස්කෘතික නැඹුරුව ගැන ද සිතිය යුතුය. බොහෝ සමාජයන්හි දේවල් විශාලව, ශබ්ද නගා සහ කැපී පෙනෙන ලෙස කිරීමට කැමැත්තක් දක්වයි. මෙය උද්‍යෝගයක් ඇති කළ හැකි වුවද, මුල් අරමුණ දියාරු කිරීමට ද හේතු වේ. සාමය යනු ශබ්දය හෝ සංදර්ශන මැද වර්ධනය වන්නක් නොවේ. එය පරිමාවෙන් හෝ මහා පරිමාණයෙන් වැඩිකළ හැකි දෙයක් ද නොවේ. ඒ සඳහා අවකාශය, නිහඬතාව සහ අවංකභාවය අවශ්‍ය වේ.

මෙහි ගෝලීය බලපෑම ද නොසලකා හැරිය නොහැක. රූපරාමු ක්ෂණිකව ලොව පුරා පැතිරෙන යුගයක, මෙවැනි උත්සව ඉදිරිපත් කරන ආකාරය ජාත්‍යන්තරයට ද බලපායි. ඇමරිකාවේ සාම පාගමන ලොවට හඳුන්වා දුන්නේ නිහතමානී හා සන්සුන් ආධ්‍යාත්මිකත්වයකි. නමුත් ශ්‍රී ලංකාවේදී එය අවුල් සහගත හෝ වැඩියෙන් සංවිධානය කරන ලද දෙයක් ලෙස පෙනෙන්නේ නම්, එය සැකයට හෝ ව්‍යාකූලත්වයට හේතු විය හැකිය. මෙය දේශීය ප්‍රශ්නයක් පමණක් නොව, සංස්කෘතියක් තම වටිනාකම් ලෝකයට පෙන්වන ආකාරය පිළිබඳ පිළිබිඹුවකි.

මින් අදහස් කරන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ දරන උත්සාහය අවංක නොවන බව නොවේ. සාමය ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ අභිලාෂය නිසැකවම අවංක ය. නමුත් අභිලාෂය පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. එම අභිලාෂය ප්‍රකාශ කරන ආකාරය එය අන් අය අත්දකින ආකාරයට තීරණාත්මක ලෙස බලපායි. ස්වරූපය පමණට වඩා සංකීර්ණ වූ විට, පණිවිඩය අපැහැදිලි වේ.

අවසාන වශයෙන්, මෙම සංසන්දනය අපට මූලික සත්‍යයක් මතක් කර දෙයි: සාමය කෘත්‍රිමව නිෂ්පාදනය කළ නොහැකිය. එය බලහත්කාරයෙන් පැනවීමට, රඟදැක්වීමට හෝ බාහිර ක්‍රම මගින් වැඩිකර පෙන්වීමට නොහැකිය. එය පුද්ගලයන් සහ ප්‍රජාවන් තුළින් ස්වාභාවිකව මතුවිය යුතුය. හුදෙකලා මාර්ගයක, කලබලයකින් තොරව, කිසිවෙකුගේ නිරීක්ෂණයට හෝ ආරක්ෂාවට යටත් නොවී ඇවිද යන භික්ෂුවකගේ රූපය, ඕනෑම මහා පරිමාණ සංවිධානයකට වඩා ප්‍රබලව මෙම සත්‍යය කියාපායි.

සාම පාගමනේ මෙම අවස්ථාවන් දෙක දෙස බලන විට ඉතිරි වන ප්‍රශ්නය මෙයයි: අප සැබවින්ම සොයන්නේ සාමයද, නැතහොත් අප කරන්නේ සාමය ප්‍රදර්ශනය කිරීමට උත්සාහ කිරීමද? පිළිතුර රැඳී ඇත්තේ අප ඇවිදින දුර ප්‍රමාණය මත නොව, අප ඇවිදින ආකාරය සහ අප පවසන සන්සුන් බව අපගේ ගමනෙන් සැබවින්ම පිළිබිඹු වන්නේද යන්න මතය.

ඩොලර් මිලියන 2.5 අහිමි වුණේ අපේම වරදින්ද?

ඉන්දීය සිනමාවේ අසමසම ස්වරය: ආශා බෝස්ලේගේ අමරණීය සංගීත චාරිකාව නිමාවෙයි

ඉන්දීය සිනමා ඉතිහාසයේ අතිවිශිෂ්ටතම සංගීත චාරිකාවක නිමාව සනිටුහන් කරමින්, ප්‍රවීණ ගායන ශිල්පිනී ආශා බෝස්ලේ 2026 අප්‍රේල් 12 වන දින මුම්බායි නුවරදී අභාවප්‍රාප්ත වූවාය. මිය යන විට ඇය 92 වන වියේ පසුවූවාය. ඇය රෝහල් ගත කර සිටියේ හෘදයාබාධයකට ලක්වීමෙන් පසුව බව ඇගේ පුත්‍රයා විසින් නිල වශයෙන් තහවුරු කරන ලදී. මුම්බායි හි ෂිවාජි පාර්ක් ආදාහනාගාරයේ දී ඇගේ අවසන් කටයුතු අප්‍රේල් 13 වැනි සඳුදා පැවැත්විණි. 

දශක අටකට අධික කාලයක් පුරා ඉන්දීය සිනමාවේ හැඟීම් ප්‍රකාශ කිරීමේ සංකේතය වූයේ ආශා බෝස්ලේගේ හඬයි. ඇගේ හඬ තුළ කෙළිලොල් බව, ආදරය, ශෝකය මෙන්ම නිර්භීත බවද මනාව ගැබ් වී තිබුණි. ඇයගේ නික්මයාම හුදෙක් එක් ගායිකාවකගේ මරණයක් පමණක් නොවේ; එය මුළු මහත් කලාපයකම සංගීත ශෛලිය හැඩගැස්වූ යුගයක නිමාව සනිටුහන් කිරීමකි.

1933 සැප්තැම්බර් 8 වන දින මහාරාෂ්ට්‍රයේ සාංග්ලි හි උපන් ආශා බෝස්ලේ හැදී වැඩුණේ සංගීතය උරුම කරගත් පවුලකය. ඇය ගෞරවනීය ශාස්ත්‍රීය ගායන ශිල්පියෙකු සහ නාට්‍යවේදියෙකු වූ දීනානාත් මංගේෂ්කාර්ගේ දියණියයි. ඇය සිය සංගීත ජීවිතය ආරම්භ කළේ වයස අවුරුදු දහයේදී, එනම් 1943 වසරේ 'මජා බාල්' (Majha Bal) නැමැති මරාති චිත්‍රපටයට ගීතයක් ගායනා කරමිනි. ඉන්දියාව බිහි කළ ශ්‍රේෂ්ඨතම ගායිකාවක වන ලතා මංගේෂ්කාර් සහ උෂා මංගේෂ්කාර් ඇගේ සහෝදරියෝ වූහ. සමස්තයක් ලෙස මංගේෂ්කාර් පවුල ඉන්දීය සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ නොමැකෙන සලකුණක් තැබීමට සමත් විය.

ලතා මංගේෂ්කර් සමග

කෙසේ වෙතත්, ඇගේ ජීවිතයේ මුල් කාලය අරගලවලින් පිරී තිබුණි. ඇගේ පියාගේ අභාවයත් සමඟ පවුල දැඩි ආර්ථික දුෂ්කරතාවලට මුහුණ දුන් අතර, ජීවිකාව සරිකර ගැනීම සඳහා තරුණ ආශාට සහ ලතාට සිනමා ක්ෂේත්‍රයට පිවිසීමට සිදු විය. ලතා ඉතා ඉක්මනින් ජනප්‍රිය වී ප්‍රධාන නිළියන් සඳහා ගායනයෙන් දායක වන විට, ආශාට යාමට සිදු වූ මාවත වඩාත් දුෂ්කර විය. ඇය සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළේ කුඩා නිර්මාණ සඳහා ගීත ගායනා කරමින් වන අතර, බොහෝ විට අන් අය ප්‍රතික්ෂේප කළ කැබරේ ගීත, ආන්දෝලනාත්මක නව නිර්මාණ සහ එකල එතරම් පිළිගැනීමක් නොතිබූ පර්යේෂණාත්මක ගීත සඳහා ඇය හඬ ලබා දුන්නාය.

සංගීතයට එහා ගිය, බොහෝ දෙනා රහසින් කතා කරන ආශාගේ ජීවිතයේ විශාලතම හැරවුම් ලක්ෂ්‍යය වූයේ ඇගේ පළමු විවාහයයි. වයස අවුරුදු 16 දී ඇය පවුලේ දැඩි අකමැත්ත මත ගන්පත්රාඕ බෝස්ලේ සමඟ විවාහ වූවාය. ගන්පත්රාඕ ඒ වන විට ලතා මංගේෂ්කාර්ගේ පෞද්ගලික ලේකම්වරයා ලෙස කටයුතු කරමින් සිටි අයෙකි. ඔහු මුලින් ලතා සමඟ විවාහ වීමට බලාපොරොත්තුවෙන් සිටි බවට කටකතා පැතිර තිබූ අතර, ආශා ඔහු සමඟ ඇති කරගත් මෙම සබඳතාව නිසා සහෝදරියන් දෙදෙනා අතර දැඩි විරසකයක් ඇති විය.

ගන්පත් රාඕ බෝන්ස්ලේ සහ දරු තිදෙනා සමග

මෙම තීරණය නිසා කාලයක් ඇයට තම පවුලෙන් ඈත්ව සිටීමට සිදු වූ අතර, සියලු පෞද්ගලික සහ වෘත්තීය අභියෝගවලට තනිවම මුහුණ දීමට සිදු විය. ලතා මංගේෂ්කාර් පසුව පවසා තිබුණේ ගන්පත්රාඕ, ආශාව පවුලෙන් හුදකලා කළ බවත්, ඇගේ දක්ෂතාවයෙන් මූල්‍යමය වාසි ලබා ගැනීමට ඇයව පාලනය කළ බවත්ය. ඇගේ එම විවාහ ජීවිතය ද සාර්ථක නොවූ අතර, 1960 දී ඇය සිය දරුවන් තිදෙනා සමඟ නැවත පැමිණ තම ජීවිතය අලුතින් ගොඩනඟා ගත්තාය.

ඇගේ අනන්‍යතාව ගොඩනැගීමට උපකාරී වූයේද එම අභියෝගයන්මය. ඕ. පී. නයියර්, එස්. ඩී. බර්මන් වැනි සංගීත නිර්මාණකරුවන් සමඟ කටයුතු කරමින්, ආශා තමන්ටම ආවේණික වූ, ඕනෑම අභියෝගයක් ජයගත හැකි නිර්භීත ගායන ශෛලියක් ගොඩනඟා ගත්තාය. ලතා මංගේෂ්කාර් සතු වූ පිවිතුරු ශාස්ත්‍රීය හඬට වඩා වෙනස් වූ, සුවිශේෂී ස්වර රටාවක් ආශා සතු විය. කාලයත් සමඟ ඇය එදා දුර්වලතාවයක් ලෙස සැලකූ දේ ඇගේ ප්‍රබලතම ශක්තිය බවට පත් කර ගත්තාය.

ඇගේ ගායන මාවතේ 'Dum Maro Dum', 'Piya Tu Ab To Aaja' වැනි ගීත අතිශය ජනප්‍රිය වූ අතර, 'Umrao Jaan' චිත්‍රපටයේ ගීත ඇගේ වෘත්තීය ජීවිතයේ ස්වර්ණමය සන්ධිස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. ආර්. ඩී. බර්මන් සමඟ කළ නිර්මාණ ඇගේ වෘත්තීය ජීවිතයේ තවත් හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් විය. ඔහුගේ නව්‍ය සංගීත නිර්මාණ සහ ආශාගේ සජීවී හඬ මනාව ගැලපුණි. ආශා වරක් පවසා සිටියේ තම හඬෙහි තිබූ නම්‍යශීලී බව සහ පරාසය හඳුනාගත්තේ "පංචම්" (ආර්. ඩී. බර්මන්) බවයි. පසුව ඇය ආර්. ඩී. බර්මන් සමඟ විවාහ වූ අතර ඔවුන් 1994 දී ඔහු මිය යන තෙක්ම සාර්ථක සංගීත සහ පෞද්ගලික ජීවිතයක් ගත කළහ.

ආර්.ඩී. බර්මන් සමග

ආශා බෝස්ලේ ලබා ඇති ජයග්‍රහණ අතිමහත්ය. ඇය භාෂා 20 කට වැඩි ගණනකින් ගීත 12,000 කට අධික ප්‍රමාණයක් ගායනා කර ඇති බව විශ්වාස කෙරෙන අතර, ඉන්දීය චිත්‍රපට දහස් ගණනකට සිය දායකත්වය ලබා දී ඇත. ඇය දැක්වූ දායකත්වය අගයමින් දාදා සහෙබ් පල්කේ සම්මානය සහ ඉන්දියාවේ දෙවන ඉහළම සිවිල් ගෞරව සම්මානය වන පද්ම විභූෂණ සම්මානය ඇතුළු සම්මාන රාශියකින් ඇය පිදුම් ලැබුවාය. ඒ හා සසඳන විට ඇගේ වැඩිමහල් සහෝදරිය වූ ලතා මංගේෂ්කාර් 2001 වසරේදී භාරත රත්න සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබුවාය. ලතා මංගේෂ්කාර් ලබා ගත් භාරත රත්න සම්මානය ඉන්දියාවේ පුද්ගලයෙකුට ලැබිය හැකි ඉහළම ගෞරවය වන අතර, ආශා බෝස්ලේ ලබා ගත් පද්ම විභූෂණ සම්මානය ඊට දෙවැනි වන ඉහළම ගෞරවයයි. කෙසේ වෙතත්, මේ සම්මාන දෙකම ලබා ඇත්තේ ඉන්දීය සංස්කෘතියට අතිමහත් සේවයක් කළ සැබෑ අමරණීය කලාකාරිනියන් දෙදෙනෙකු වීම විශේෂත්වයකි.

ඇය ජාත්‍යන්තර වශයෙන්ද ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ අතර Boy George, Michael Stipe වැනි ශිල්පීන් සමඟ මෙන්ම 'Gorillaz' සංගීත කණ්ඩායම සමඟද නිර්මාණ සඳහා දායක වූවාය. 2007 දී ඕස්ට්‍රේලියානු ක්‍රීඩක බ්‍රෙට් ලී සමඟ එක්ව 'You're the One for Me' ගීතය නිර්මාණය කළාය. විශේෂයෙන්ම 'Cornershop' කණ්ඩායම ඇය වෙනුවෙන් නිර්මාණය කළ 'Brimful of Asha' ගීතය ලොව පුරා ජනප්‍රිය විය.

ආශා සහ ලතා අතර පැවති තරගකාරීත්වය පිළිබඳ කටකතා අතිශයෝක්තියෙන් පවසා තිබුණ ද, ඔවුන් අතර යම් දුරස්ථභාවයක් තිබූ කාල පරිච්ඡේදයන් පැවති බව ප්‍රතික්ෂේප කළ නොහැක. ආශා 1971 දී ප්‍රකාශ කර තිබුණේ ලතාට මුලින්ම අවස්ථාව ලැබුණද, ඇයව හඹා යාමට තමා දැඩි අධිෂ්ඨානයෙන් සිටි බවයි. පසුකාලීනව මේ සහෝදරියන් දෙදෙනා අතර සබඳතාව වඩාත් මුහුකුරා ගිය එකක් බවට පත් විය. ඔවුන් සැමවිටම සමීපව නොසිටියද, එකිනෙකාගේ දක්ෂතාවලට ගරු කළ අතර පොදු අත්දැකීම් මත ගොඩනැඟුණු බැඳීමක් ඔවුන් අතර විය.

ආශා බෝස්ලේ යනු කිසිවෙකුට යටපත් කළ නොහැකි ධෛර්යවන්ත කාන්තාවකි. ඇය වයස අවුරුදු 90 දී පවා ඩුබායි හි පැය තුනක් පුරා සජීවී ප්‍රසංගයක් පවත්වමින් ඇය සිය ජවය පෙන්නුම් කළාය. මෑත කාලයේදී ඇය සිය මිණිබිරිය වන සනායිගේ දිරිගැන්වීම මත යූ ටියුබ් නාලිකාවක්ද ආරම්භ කළ අතර එහි ග්‍රාහකයින් 160,000 කට අධික ප්‍රමාණයක් සිටියහ.

ඇගේ අවසාන නිර්මාණයක් වූයේ 'Gorillaz' කණ්ඩායම සමඟ 2026 වසරේ කළ 'The Shadowy Light' ගීතයයි. එම ගීතය මරණය සහ මරණින් මතු ජීවිතය පිළිබඳ සංකේතවත් කෙරුණු අතර, එය ඇගේ අසිරිමත් ගමනේ අවසාන සනිටුහන් කිරීමක් බඳු විය. 2026 අප්‍රේල් 12 වන දින ඇය සමුගැනීමෙන් ලෝකයට අහිමි වූයේ හුදෙක් ගායිකාවක පමණක් නොවේ; ඒ නිහඬතාවයෙන් පසුව වුවද සදාකාලිකව රැව්දෙන අමරණීය හඬකි. ඇගේ හඬ කිසිදා මැකී නොයනු ඇත; එය ගීත දහස් ගණනක් තුළ සහ මිලියන සංඛ්‍යාත රසික හදවත් තුළ සදාකාලිකව පවතිනු ඇත.